Het Wilde OogInformatie: Inge van Run 024 - 3223871Email: lemmerman24@casema.nl Website: www.hetwildeoog.nl
2011foto’s: Wout NooitgedachtDiva’s van Spakenburg
In Galerie Bart Kunst in Huis (Ziekerstraat 87, Nijmegen) zijn van 22 januari tot 19 maart foto's en films van de Spakenburgse diva's te zien, waaronder de Nijmeegse ' beeldmonumenten'. Daarna gaat de expo naar het Canisius- Wilhelmina Ziekenhuis.
2008Absurdistische speurtocht naar leven en doodHet Wilde Oog gebruikt foto, film, vorm en taal om kunst te maken.Door Jaap BakNIJMEGEN - Het wordt een kast van karton. De deuren staan op een kier en in de kast staat een voorwerp. Maar er hangen ook foto's aangedragen. Zij studeerde af als theaterdocent en maakte een scriptie waarin de plotselinge dood van haar vader een belangrijke rol speelt. Voor het project is Het Wilde Oog op zoek naar koppels. Naar vaders en dochters, van wie de vader stervende is. "In de kast zijn filmpjes te zien van Noa en haar vader. Want haar vader was documentairemaker. Maar het zijn geen docu's, maar typische familiefilmpjes." Daarmee wordt een beeld geschetst van twee generaties. Er is een proef gedaan met drie mannen die samen met Noa vijftien uiteenlopende opdrachtjes moesten uitvoeren. Dat proces is gefilmd. De opdrachten verschilden van het voorlezen van korte teksten tot het inspreken van een in, gedichten en er zijn filmpjes te zien. Van vaders en hun dochters. De kast is een ontwerp van Couzijn van Leeuwen, kunstenaar te Amersfoort. De kast vormt de spil van het project Op een zaterdag wek ik mijn vader tot leven, van Stichting Het Wilde Oog, een kunstenaarsinitiatief. Dit initiatief staat borg voor interdisciplinaire kunst. Het Wilde Oog kreeg enige jaren geleden landelijke en internationale bekendheid met het fotoproject van Spakenburgse vrouwen en hun traditionele dracht. Nu is Het Wilde Oog bezig met een speciaal project waarin film, foto's, taal en vormgeving met elkaar gecombineerd worden. Die combinatie wordt gebruikt om het verhaal van vaders en hun dochters te vertellen. Een emotioneel verhaal over de relatie tussen twee generaties. De vader in dit verhaal bevindt zich namelijk in zijn laatste levensfase, hij is stervende. "Dat kan zijn omdat hij een therminale ziekte heeft of omdat hij gewoon oud is", leggen Inge van Run en Hans Lemmerman van Het Wilde Oog uit. Beiden zijn dramaturg, geven les aan de kunstacademie ArtEZ in Arnhem en hebben dit project bedacht. Een idee dat door ArtEZ- studente Noa Verhofstad is antwoordapparaat van de vader van Noa. Het leverde verrassende, emotionele, ontroerende scènes op. "Want de opdracht aan deze drie mannen was: 'Wat schenk je mijn vader'. Noa kende de mannen niet. De mannen kenden Noa niet, maar door die opdrachten ontstond er iets waarbij je dacht wauw, dit is goed." De gefilmde proef wordt teruggebracht tot tien minuten en is in de Kast te zien. Inge en Hans willen met de toekomstige koppels hetzelfde doen. "We filmen echter niets, dat ze niet zelf willen. De vaders en dochters hebben inspraak in alles. En als ze iets niet willen. Dan komt dat ook niet in de film." De kunstinstallatie Op een zaterdag wek ik mijn vader tot leven is vanaf voorjaar 2009 te zien in het Provinciehuis in Arnhem. Daarna gaat het op reis naar diverse locaties. Koppels (vaders en dochters) kunnen zich in december aanmelden via Inge van Run. Emailadres: ingevanrun@versatel.nl Kandidaten worden in januari opgeroepen voor een interview en het uitvoeren van opdrachten. Dat neemt niet meer dan een dagdeel in beslag. Het Wilde Oog in Bart Kunst in Huis
Twee projecten van Theateratelier HetWilde Oog zijn van vandaag tot en met 5 april te zien in galerie Bart Kunst in Huis in de Nijmeegse Ziekerstraat. Het gaat om ' Spakenburg Fashion' en 'Ootjies Tas'.In opdracht van HetWilde Oog ontwierpen de kostuumvormgevers Dorien de Jonge en Yukie Hashimoto Spakenburgse streetware. Mode geïnspireerd op de Spakenburgse klederdracht: Spakenburg Fashion. Acht jongeren uit het dorp Spakenburg zijn de modellen. In Bart Kunst in Huis hangen de foto's: "En dan zie je dat de klederdracht ook na de oudere generatie door zou kunnen leven." "Met Spakenburg Fashion enten we de jongeren min of meer in met hun eigen culturele erfgoed. Iets waarvoor ze eigenlijk geen aandacht hebben, de klederdracht van hun voorouders, wordt toch interessant. De jongeren vinden de mode van Spakenburg Fashion namelijk mooi", zegt Inge van Run van HetWilde Oog. De andere expositie, 'Ootjies Tas', draait om Spakenburgse beugeltasjes. Ootjie betekent 'oma'. Ontwerper Lotte van Laatum bedacht voor HetWilde Oog drie nieuwe Spakenburgse tassen, speciaal voor de rouwperiode. "De rouw is erg belangrijk in de klederdracht, maar kwam niet herkenbaar terug in de reeds bestaande beugeltasjes." Van Laatum ontwierp een tas voor elk van de drie rouwfases. Veertien Spakenburgse vrouwen breiden samen achttien tassen. "En ook dat zijn weer reuze hippe dingen geworden." Die tassen plus typischeWilde Oog-foto's van tasbreiende of tasdragende vrouwen zijn in galerie Bart Kunst in Huis te zien. Ook zijn er uitspraken te lezen van de vrouwen zelf.
Spakenburgse diva's voor eeuwig gevangen
Hans Lemmerman en Inge van Run van Het Wilde Oog.Componisten met stof, dat zijn ze, de vrouwen uit Spakenburg die van kindsbeen af in klederdracht gaan. Theateratelier Het Wilde Oog maakt sinds jaren gebruik van hun diensten, voor foto's, voorstellingen of andere producties De 71-jarige Hendrikje is de onbetwiste leider van het trio. Een vrouw van de wereld en een componist met stof. Net als haar schoonzusWijmpje ( 68) en zus Corrie (84), beter bekend als de dames Koelewijn uit Spakenburg. Nog net naakt geboren, daarna voor eeuwig in klederdracht. De zelfgemaakte 'dracht' gaat nooit uit. "De vrouwen zijn een energiebron uit het verleden", zegt Hans Lemmerman. "Zij zijn onze Spakenburgse diva's", glimlacht Inge van Run. De Spakenburgse vrouwen en hun klederdracht spelen al jaren de hoofdrol in allerlei projecten van HetWilde Oog, het zelfbenoemd 'theateratelier' van Amersfoortse Hans en Nijmeegse Inge. Simpel gezegd: "We ensceneren ontmoetingen tussen gewone mensen en het kunstzinnige. En dat leggen we vast in foto's, performances, documentaires. Noem maar op." Het was Hans die in 2000 als eerste kennismaakte met de dames Koelewijn uit Spakenburg. Hij wist hen te strikken voor een theatervoorstelling. "Maar ik wist meteen: dit, deze vrouwen en hun klederdracht, is te mooi om het bij een keer te laten. Zet je hen op een braderie, dan vallen ze niet op. Maar plaats je ze voor een Rietveld- pand of doe je goudfolie om hun hoofd, dan gebeurt er iets. HetWilde Oog vervreemdt de klederdracht van zijn omgeving. De vrouwen worden opeens sprookjesfiguren of ze blijken prima te passen in de beeldtaal van architecten als Gerrit Rietveld." Van Run en Lemmerman bedachten de afgelopen jaren performances, voorstellingen en fotosessies met de drie vrouwen. Die reeks kende een voorzichtige start. "We wilden niet te hard van stapel lopen. We moesten vertrouwen opbouwen. Spakenburg is een gesloten gemeenschap. Onze diva's zijn geworteld in een traditie én toch met hun tijd meegegaan. Ze zijn vrijgevochten en feministisch. Neemt niet weg dat ze niet in hun eigen dorp willen optreden. De druk van de gemeenschap blijft groot", vertelt Inge. Inmiddels is het wederzijds respect volgens de twee kunstenaars groot. En in de loop der jaren kon HetWilde Oog, uiteraard door bemiddeling van de diva's, over steeds meer Spakenburgse vrouwen beschikken. Maar nog steeds stelt niet iedereen in Spakenburg het op prijs wat HetWilde Oog allemaal uitspookt met het dorp en de vrouwen. Het is ook gewaagd: Spakenburgsen als moslima's verkleed of, iets minder stoutmoedig, overgooiend met een Delftsblauwe pot. Lemmerman: "Maar de dames Koelewijn blijven dicht bij zichzelf. Laten zich niets voorschrijven. Hendrikje zegt: ' Ik doe wat ik wil'. Knap, hè?" Buiten het zicht van de rechtlijnigen genieten de vrouwen zichtbaar van de samenwerking met HetWilde Oog. "Maar we zorgen ook goed voor ze", lacht Inge. "Tijdens een fotosessie leggen we de vrouwen in de watten. Met lekker eten, bijvoorbeeld. Soms bellen ze Hans op en zeggen 'Hé Lemmerman, wanneer gaan we weer iets doen?'" Beide partijen zijn trots op wat ze tot nu toe bereikt hebben. Zo legden Hendrikje, Wijmpje en Corrie en plein public een veld van 'kraplappen' van hun overleden dorpsgenoten. Kraplappen zijn de gesteven katoenen lappen om de schouders van de Spakenburgse vrouwen. De allerlaatste kraplap die ze in dat veld legden, was die van henzelf. Inge: "Deze voorstelling heeft me erg geraakt. Het is de kroon op ons werk. Normaal gesproken doen de vrouwen de kraplappen alleen af in hun eigen slaapkamer. Nu deden ze dat voor publiek. Ze kleedden zich symbolisch uit." Hans: "En je voelde die symboliek. De vrouwen zijn de laatste der Mohikanen. Ze dragen alleen maar hun zelfgemaakte kostuums. Het is nooit anders. Als zij dood zijn, dan houdt het op met de Spakenburger klederdracht. Niemand kan het na hen maken noch dragen. Dat is dramatisch." Spakenburgse jongeren interesseren zich niet voor de klederdracht van hun voorvaderen. Ze leren het ambacht ook niet meer. Dat maakt HetWilde Oog ongewild tot hoeder, en misschien wel meer, van het Spakenburgs cultureel erfgoed. "In een kunstzinnige context", voegt Hans Lemmerman toe. Ze kunnen nog ver vooruit met dat erfgoed. Hij en Inge van Run bruisen naar eigen zeggen van de ideeën. "Wist je dat de vrouwen altijd korte mouwen hebben? En je kunt aan de kleding zien of ze uit of in de rouw zijn. Och, er zijn zoveel mogelijkheden." De vrouwen moeten mede daarom eigenlijk nog wel een tijdje mee. Maar het wordt moeilijk. De kunstenaars zien Corrie met de dag ouder worden. Dat doet pijn. Hans Lemmerman bezoekt de vrouwen praktisch elke week. Niet uit eigen belang, maar gewoon omdat het gezellig is. "We lachen wat af. Natuurlijk praten we ook over de klederdracht. Ze zijn trots op hun kleden. En dat willen ze uiten. Wijmpjes man geeft bijvoorbeeld niets om haar kleren. Als ze daarover klaagt, zegt hij altijd: ach, je hebt Lemmerman toch." 'De dames Koelewijn laten zich niets voorschrijven. Ze doen wat ze zelf willen'
2003Bloemen op de bruidsjurk rakelen gemoederen opUit de Gelderlander Online van 22082003
Door JEROEN SCHWARTZ
Gezien: Jet, Job en Jürgen 3 van Het Wilde Oog, gisteren. Nog te zien: morgen en overmorgen, telkens om 13, 14.30 en 16.00 uur in de Mariënburg-kapel aan het Mariënburg in Nijmegen. Entree € 5. Zie ook www.hetwildeoog.nl
Door DORINE STEENBERGEN
Het Wilde Oog is met Jet, Job en Jürgen 3 op donderdag 21, vrijdag 22 en zaterdag 23 augustus drie maal daags te zien in de Mariënburgkapel aan het Marienburg te Nijmegen. Telkens om 13, 14.30 en 16 uur. Entree 5.
Zie ook: www.hetwildeoog.nl
De theatermakers van Het Wilde Oog boren naar bronnen, naar beelden uit het menselijk archief. Hoe Joseph Beuys in Spakenburg komt.Het surrealisme is onder ons. Hans Lemmerman en Inge van Run van theateratelier Het Wilde Oog vonden een soort negatief straattheater uit, met hun project 'Surrealistische theaterportretten'. De theatrale ensceneringen in Nijmeegse kelders zijn nu vervat in Dit hier is geen boek, een boek, dat een handboek voor theatermakers wil zijn. Wat nu het eigenlijke kunstwerk is, het boek of de ruim vijftig eenmalige soloperformances die niemand heeft gezien? Hans Lemmerman (Wageningen) wil die vraag liever open laten. Inge van Run (Nijmegen): "Het was een groot theaterexperiment, daar in die middeleeuwse Nijmeegse kelders. Dat was het kunstwerk, dat we daar ongestoord proeven konden doen, terwijl bovengronds mensen hun zaterdagse boodschappen deden." Een voorbeeld uit het boek, een performance met de titel Het opgerold geheugen. Doel is 'het doordringen tot de lichaamstaal van een dementerende oudere. Het bewegingsidioom onderzoeken van een mens in verval. Dit bewegingsidioom imiteren en transformeren naar jouw eigen lijf en biografisch geheugen.' Hulpmiddelen voor de spelers: 'eigeel, schoenpoets, biet, tandpasta.' Vijf vrouwen en drie mannen tussen 18 en 79 jaar werden met dergelijke opdrachten geconfronteerd, Marlies Lutke Schipperholt en Sander Wijgerse maakten er soms schokkende foto's van. Lemmerman en Van Run willen met deze methode menselijke archieven aanboren, inwendige laboratoria in werking stellen. "Onze spelers moesten in dialoog met het surrealisme", zegt Lemmerman. "We haalden een sluier weg door onder de grond, in de volle stilte, theater te bedrijven." Dat was vaak confronterend voor de spelers die zich in de koude kelders spontaan begonnen in te wrijven met eigeel, in maden te graaien of hun lichaam met vis bedekten, of hun herinneringen onder woorden brachten, soms ongevraagd verhalen begonnen te vertellen. "De beerput mocht open", zegt Lemmerman, al was er in de zomer van 2000 geen tijd voor reflectie of nazorg. De ruim vijftig theaterportretten werden op tien zaterdagen in hoog tempo uitgevoerd en vastgelegd: Theater van Het Wilde Oog is geen groepstherapie. "Ik was soms wel jaloers op de spelers", zegt Van Run. "Jaloers op de mogelijkheid tot onderdompeling die onze spelers kregen, de kans om in een sfeer van vertrouwen open en kwetsbaar te zijn. En niemand die vraagt waarom je iets doet. De surrealistische gelaagdheid zat in de opdrachten. " Die opdrachten luidden bijvoorbeeld: kom met tien voorwerpen uit de groentenwinkel die in je hand passen of twee die groter zijn dan je hand. Bijval van Hans Lemmerman: "De analyse, het gezeur over anale fases is niet interessant. De beelden die ontstonden bleven bij de spelers hangen. We zijn met opzet heel dramaturgisch bezig geweest, om ontsporing te voorkomen. Onze taak was het ontlokken van verhalen, het zintuigelijk maken van surrealisme." Het duurt soms even voordat iets gaat schimmelen: "We leven in een over-geësthetiseerde wereld. De schoonheid van het bederf kennen we niet. Dat we liefdevol dooie muizen hebben beschilderd, zal ik nooit vergeten. Dali hield van vrouwen en koteletten, daarom zette hij ze samen om een schilderij. Die humor moet terugkomen, maar theatermakers denken niet vanuit de verworvenheden van het dadaïsme, maar in theaterproducties." Hier ligt een taak: Het Wilde Oog start dit najaar met workshops. Een acteur en een autist op een podium samenbrengen deden ze al eens. In kasteel Het Nijenhuis in Heino stonden in maart bij de performance 'Jet, Job & Jürgen' Spakenburger vrouwen en kunstenaars op een podium met mimespeler Jürgen Brucker en beeldend kunstenar Jet Rotmans. Het gedachtengoed van Beuys (versimpeld: wie een aardappel schilt is een kunstenaar) en drie echte Spakenburgers, de dames Koelewijn, ontmoetten elkaar. "Je hoopt soms op verjaardagen dat er verhalen loskomen, dat mensen over hun leven vertellen. Zo van: mamma, vertel eens." Het gebeurt maar zelden, daarom ensceneert Het Wilde Oog ontmoetingen. "We willen theater verbinden met echte historie. We hopen zo de vonken en niet de feitjes van het surrealisme met hedendaagse principes te verbinden. Meer dan de context veranderen doen we niet." Inge: "Omdat deze vrouwen midden in het leven en zich helemaal geven, kun je ze niet belachelijk maken. Als een Jürgen Brucker ze vraagt of ze hun leven een andere draai kunnen geven en ze zeggen nee, dan lacht het publiek. Daar zijn ze mee bezig." Hans: "We verleiden ze ertoe zulke uitspraken te doen." De performances met de Spakenburgse vrouwen worden vier keer uitgevoerd, najaar 2003 in Het Valkhof in Nijmegen. Daar moet een ontmoeting plaatsvinden tussen de kunstenaars, de Spakenburger vrouwen en een vertegenwoordiging van de Nijmeegse banketbakkers. "We zijn niet zo snel", geeft Lemmerman toe. "Liever langzaam aan dan jezelf onder dwang herhalen." Dit hier is geen boek. Surrealistische theaterportretten, door Hans Lemmerman en Inge van Run. ISBN 90-74485-35-9. (024-3223871).
|