het Vrijdagtheater

Door Jaap Bak

Foto: Eppinkproducties

NIJMEGEN - Een 'serieuze' comedy, maar ook hilarisch toneel. Dat is de nieuwe theaterproductie van het Vrijdagtheater. Regisseur Ad Beukering heeft met zijn 'ploeg' gekozen voor de The importance of being Earnest van de Britse schrijver OscarWilde. Het Vrijdagtheater geeft het stuk de Nederlandse titel: Hoe belangrijk Ernst is.
"Het stond al heel lang op het verlanglijstje", zegt Beukering van het Vrijdagtheater. "Dit stuk vanWilde is onweerstaanbaar grappig. The importance of being Earnest is in 1895 geschreven en zijn laatste grote stuk. Hij overleed in 1900 in Parijs. Verarmd. Dat kwam voornamelijk door zijn veroordeling tot twee jaar wegens homoseksualiteit." Wilde was een meester van de satire, een graag gezien gast in de salons en een onderhoudend causeur. " Hij gebruikte die satire om de Victoriaanse en puriteinse levenstijl in zijn tijd op de hak te nemen. Door gebruik te maken van de omkering - iets beweren, maar het tegendeel bedoelen -, wist hij het publiek in de salons aan zich te binden. Hij kwam met overdonderende oneliners."
Het verhaal over Hoe belangrijk Ernst is, bevat enorm humoristische woordspelingen. Om in de Victoriaanse tijd uit het knellende keurslijf te breken, moest je orgineel zijn. Het theaterstuk gaat over twee jongemannen die een dubbelleven leiden. De ene woont op het platteland op een landgoed. De ander in Londen. Beiden gaan regelmatige naar de ander om te feesten en te beesten. De een zegt dat hij een jonger broertje heeft dat in Londen woont. De ander moet naar het platteland om het nichtje van zijn plattelandsvriend te bezoeken. Dat leidt tot hilarische momenten.
Auteur Oscar Wilde was aanvankelijk getrouwd met Constance Lloyd. Ze hadden twee kinderen, maar Oscar Wilde was homoseksueel. Hij leerde lord Alfred Douglas kennen, een jonge aristocraat op wie hij hevig verliefd werd. Die relatie leverde Oscar Wilde een proces op. Hij werd veroordeeld wegens sodomie en kreeg twee jaar gevangenisstraf met dwangarbeid.
"Na Wilde's veroordeling werden direct al zijn toneelstukken uit de Londense theaters geschrapt. Tot die tijd waren ze zeer succesvol", vertelt Beukering.
De gevangenis deed de schrijver uiteraard geen goed. Het was eenzame opsluiting, zonder pen, papier of boek. "Fnuikend voor een creatieve geest. Na anderhalf jaar kwam hij vrij. Hij vluchtte naar Frankrijk, veranderde zijn naam, leidde een zwervend bestaan en stierf in 1900 aan hersenvliesontsteking in Parijs. Hij werd 46 jaar."

De première van Hoe belangrijk Ernst is, is op vrijdag 7 oktober om 20.00 uur in het Vrijdagtheater, Derde Walstraat 98 in Nijmegen. De overige speeldata zijn, 15 en 29 oktober (20.00 uur), 6 en 27 november (14.00 uur), 12 en 18 november (20.00 uur), 9 december (20.00 uur) en 17 december (14.00 uur).

2010

Persbericht

Eindelijk een Tsjechow. Het moest er een keer van komen.
Tsjechow, de meester van de weemoed, de neergang, het afscheid.
Tsjechow, die toont hoe zijn personages zichzelf bedriegen,
te bang zijn om te leven en vluchten in illusies.

Het landgoed in het zuiden van Rusland

Oom Wanja speelt zich af op een landgoed, ergens ver van de grote stad. Opa Woinitski had het nog gekocht als bruidsschat voor zijn dochter, om haar een sterke partij te maken voor een huwelijk. Zijn zoon Wanja kon als man wel voor zichzelf zorgen. En inderdaad trouwde de dochter een aanzienlijke partij: professor Serebrjakow. Ze woonde met hem in de grote stad (waarschijnlijk de toenmalige hoofdstad St. Petersburg), en hij publiceerde, hij doceerde en trok van stad tot stad om lezingen te houden. De familie adoreert hem, zij staat immers door hem in aanzien. De oude oma Woinitskaja wil geen kwaad woord over de professor horen, zijn dochter Sonja en haar oom Wanja werken als paarden op het land om hem te steunen in de hoge kosten die zijn beroep blijkbaar met zich meebrengt.

Het Russische publiek rond 1900

Dit is de situatie, die Tsjechow bedacht. Hij was arts van beroep en kende de mensen en de streek die hij beschrijft zeer goed. Nieuw van hem was dat hij zijn personages niet indeelde in goed of slecht, maar in goed en slecht tegelijk. Het publiek van St. Petersburg en Moskou, waar zijn stukken tegen het einde van de 19de eeuw werden opgevoerd, was een dergelijke nuance in de karakters niet gewend. Het had meestal gekeken naar romantische helden die 'goed' waren en met wie zij zich konden vereenzelvigen. Of naar eenvoudige, realistische figuren, in wie zij zich graag herkenden. En wat het publiek over het stuk moest denken werd er voor de zekerheid maar bij verteld in de moraal van het verhaal. Het publiek was daardoor niet kritisch ingesteld, en dat leverde Tsjechow problemen op. Hij vond dat hij als schrijver objectief moest zijn, en zelf geen commentaar moest leveren op zijn personages en zijn verhaal. Hij liet zijn personages voor zichzelf spreken en drong zich niet op. Het oordeel was aan de toeschouwer zelf. Hij moest zelf de knopen ontwarren en uitvinden waarom de personages op het toneel er niet in slaagden om gelukkig te zijn.

Als het stuk begint is de eerste vrouw van de professor gestorven. De professor zelf is gepensioneerd en met zijn tweede, zeer jonge vrouw Jeléna op het landgoed van zijn eerste vrouw komen wonen.
Dat was in de zomer. Nu is het herfst.
Door de komst van de beide stadsmensen is het leven van de Woinitski's op het land volkomen ontregeld ...

2009

Beklemmende Koude Oorlog- sfeer in De Broeikas als voorrbode van de 'bevrijding' in de jaren '60

Directie terroriseert patiënten in inrichting

Door Jaap Bak
Voor de hoofdrol had Ad Beukering van het Vrijdagtheater één van zijn vaste spelers in gedachte. Maar die kon deze keer niet. 'Dan doe ik het zelf wel', besloot Beukering.
Geen eenvoudige klus als je zelf ook nog de regie in handen hebt.
Toch is het gelukt om De Broeikas van Harold Pinter op de planken te zetten. Op 16 oktober gaat het stuk bij het Vrijdagtheater aan de DerdeWalstraat in Nijmegen première.
The Hothouse zoals de oorspronkelijke titel is, werd in 1958 geschreven. 22 jaar later pas ging het theaterstuk in première. Al die tijd lag het te 'rijpen' in een bureaula van de schrijver.
"Het is een politiek geëngageerd stuk. Dat hij zo kon schrijven, wist men destijds niet van Pinter", vertelt Beukering. "Het hele stuk ademt de sfeer van de jaren vijftig uit. Een sfeer die eigenlijk een voortzetting is van de mentaliteit uit de jaren dertig."
De Broeikas speelt zich af in een gesloten inrichting die door de overheid wordt geleid. Aan het hoofd van deze psychiatrische instelling staat een ex-kolonel die door de overheid is aangesteld. Volkomen ongeschikt voor zijn functie oefent hij vanuit zijn kamer een ware terreur uit op de patiënten. Allemaal proefkonijnen die daar door diezelfde overheid zijn opgesloten. Natuurlijk zijn die patiënten eigenlijk dissidenten, lastige burgers. Op een humoristische wijze wordt het verhaal verteld over het dagelijks leven in deze inrichting.
"Maar het is vileine humor in een Harold Pinter schreef met De Broeikas zijn eerste politiek geëngageerde stuk verhaal met een serieus onderwerp. Want het gaat natuurlijk om onderdrukking van mensen in hun meest kwetsbare positie. De dialogen drukken een stille dreiging uit die aan het einde van het stuk tot uitbarsting komt."
Pinter hanteert die stille dreiging vaak in zijn theaterstukken. Tot aan zijn dood in 2008 bleef hij kritisch. Ook toen hij in 2005 de Nobelprijs voor Literatuur kreeg en in zijn dankwoord na afloop fel uithaalde naar de politiek van de VS.

Persbericht:

[nawoord SAT: voor de liefhebbers van het werk van Pinter verwijzen we ook graag naar de tv uitzending van De Dienstlift. Hier te zien. Klik op: Van Kooten en de Bie spelen Pinter (herhaling) - TV2 Nederland VPRO 09012009]

2008

Vertellen over het leven van je moeder

Zij zit in mij, een voorstelling over vier ( on) gewone vrouwen.

Door Jaap Bak
NIJMEGEN - Om de voorstelling te kunnen spelen, hebben de actrices een zekere rijpheid nodig. Ze moeten al wat ouder zijn, krassen op de ziel hebben, zodat ze de biografische feiten, de persoonlijke herinneringen in een context kunnen plaatsen. Want de vier spelers vertellen over hun moeders en hun beste vriendin. De relaties tussen moeders en dochters is altijd een zeer speciale.
Het Vrijdagtheater is een serie voorstellingen begonnen met het stuk Zij zit in mij; een voorstelling over vier (on)gewone vrouwen.
Het is een zogeheten improvisatievoorstelling, ontstaan tijdens de repetitieavonden. "De onderwerpen bepalen we zelf", zegt regisseur Heleen van den Bergh. Al eerder is dit thema opgepakt. In 1998 was er de voorstelling Deernis en een jaar later werd Droomland op de planken gebracht.
In deze nieuwe voorstelling wordt verteld over het leven van Diny Meesterburrie die 94 jaar oud is geworden. Over Riek Minkels en Ciscka Puts die op jongere leeftijd zijn overleden. Diny woonde aanvankelijk in Utrecht, maar verhuisde naar Brabant. Een verhuizing die erg bepalend voor het leven is geweest.
Riek Minkels is een typische Brabantse die haar hele leven in die provincie zal blijven wonen. Ze is daar gelukkig, maar haar pech is haar gezondheid.
Ciska Puts is een Limburgse vrouw die eveneens haar geboorteprovincie niet zal verlaten. Zij lijdt echter aan een manische depressie waardoor ze na haar 40e niet meer in staat is om een prettig leven te leiden. Op haar 53e sterft ze.
De dochters van deze vrouwen spelen zichzelf en hun moeder. Dat is iets dat deze voorstelling zo bijzonder maakt. Als de actrices van rol veranderen, doen ze een masker voor.
Het theaterstuk wordt ondersteund door live-muziek. Josephine Crompvoets speelt tijdens de voorstelling op de trekzak.
De moeders zitten opgesloten in hun moederschap en het huishouden. Ze zijn tenslotte van een generatie die voorbestemd is om te trouwen, een huishouden te voeren, kinderen te baren en op te voeden.
De vierde actrices vertelt over haar beste vriendin. Die weet zich te ontworstelen aan de beklemming van een rivierdorpje. Ze vertrekt naar Griekenland waar ze een eigen leven opbouwt. Ze verruilt Millingen aan de Rijn voor de Griekse hoofdstad Athene.

Spel: Karien Pittie, Anja van den Bosch, Wilma Vos, Anja van Rossum
Regie: Heleen dan den Berg
Muziek: Josephine Crompvoets
Maskers: Janneke Lakerveld.

Economische recessie fileert gezin tot op 't bot

Gedateerd theaterstuk De Prijs van Arthur Miller actueler dan ooit.

Door JAAP BAK

Foto: Frans Eppink

NIJMEGEN - " Actueler kan bijna niet", zegt Ad Beukering van het Vrijdagtheater. "Toen we met de repetities begonnen, konden we niet weten dat de première van ons stuk zo onverwacht op de actualiteit van de economische recessie zou inspelen."
Met het stuk doelt de regisseur op De Prijs dat Arthur Miller aan het begin van jaren zestig schreef. Miller is vooral bekend geworden met zijn werk De dood van een handelsreiziger.
Dat stuk is wereldberoemd, vrijwel overal gespeeld en verfilmd met Dustin Hofman in de hoofdrol.
In De Prijs wordt een vergelijkbaar thema behandeld over een familie die moet zien te overleven in armoedige omstandigheden.
Het gaat om de welgestelde joodse familie Franz uit Manhattan aan het einde van de jaren twintig van de vorige eeuw. Als de recessie uitbreekt na de Beurskrach van 1929, zit de familie in zak en as.
" Ze zijn volkomen failliet. Het gezin, vader, moeder en twee zoons, hebben letterlijk niets meer. Als de vrouw des huizes van haar man hoort dat ze alles verloren hebben, moet ze spontaan overgeven. Hun grote huis in Manhattan wordt verhuurd om toch nog wat inkomsten te hebben. Zelf verhuist het gezin naar de zolderverdieping."
De moeder is al vrij snel na 1929 overleden. Vader blijft alleen achter, zit in zijn stoel en komt nog zelden buiten. De twee zoons proberen hun leven verder op te bouwen.
De jongste zoon Victor geeft zijn studie op om voor zijn vader te zorgen. De oudste, Walter, studeert medicijnen en wordt chirurg.
Weer vijftien jaar later overlijdt de vader en weer vijftien jaar later - het is begin jaren zestig - moet het huis gesloopt worden.
"Hier begint het toneelstuk", vertelt Beukering. "De jongste zoon Victor laat een opkoper komen die de meubels moet taxeren en meenemen. Deze Solomon is een typische opkoper die tijdens de onderhandelingen over de prijs van het meubilair stap voor stap binnendringt in het leven van de familie Franz."
Dan blijkt dat in het verleden van de broers iets is gebeurd wat hun leven heeft bepaald. Binnen de familie Franz blijkt ook duidelijk dat er geen sprake is van enige liefde.
Vader Franz heeft bijvoorbeeld vijftien jaar lang, letterlijk op een duur zilveren bestek gezeten, terwijl zijn jongste zoon met pijn en moeite voor hem kon zorgen. De recessie van 1929 fungeert als een fileermes dat door de opkoper Solomon feilloos wordt gehanteerd om de familie Franz ' uit te benen'. De groep acteurs die De Prijs speelt, is al jaren actief bij het Vrijdagtheater. Jeroen Helmer speelt Walter, Marcel van Zanten is Victor, Esther de vrouw van Victor wordt door Linda Willems gespeeld, Gerard van Bruggen speelt opkoper Solomon.

2007

De goede Meisjes (De Meiden)

Wat Genet bewogen heeft tot Les Bonnes is sociale bekommernis, zeker, maar minstens evenzeer de psychologie van de moordenaressen, en de verstrengeling van hun werkelijkheid met hun spel.

Speeldata: 3, 9, 15, 25 november en 8,15 december 2007 (mogelijk verlenging)
Spel: Janine van Lenthe, Sabine van Heertum, Marion Makkinje
Regie: Ad Beukering
Belichting: Fred Hendriks
Toneelbeeld, kleding: en de uitnodigingen zijn het werk van de hele groep, met hulp van Dorus Kerkhof en Marcel Klein Goldewijk.

Vrijdagtheater viert jubileum met 'De Tafel'

Het Vrijdagtheater heeft na 25 jaar eigen plaats verworven in Nijmegen.

NIJMEGEN – Het wordt een improvisatievoorstelling op het zilveren jubileum van het Vrijdagtheater. Al 25 jaar weet het kleine theaterproductiehuis in Nijmegen zich staande te houden in de woelige wereld van de podiumkunsten.
Aan de Derde Walstraat is sinds een aantal jaren een nieuw onderkomen gevonden in een oud pakhuis. In de kleine zaal met vijftig stoelen vinden de voorstellingen plaats die even goed een plaatstje hadden verdiend in een grote zaal.
Vrijdagavond 12 oktober is de premièrevoorstelling De Tafel te zien, gespeeld door Anja van den Bosch, Wilbert van den Heuvel, Anja van Rossum en Wilma Vos.
De tafel is het decorstuk dat tevens de hoofdrol vervult omdat het de spelers aan het denken zet. De vier spelers zitten rond de tafel en herinneren zich zaken van vroeger, waar ze wel of niet met veel plezier aan terugdenken.
Maar ook aan omstandigheden die hen angst inboezemen. Want de gesprekken die er plaatsvonden, waren niet allemaal even prettig. Mensen werden vernederd aan de tafel omdat het gesprek opeens een rare wending nam. De spelers vertellen over hun ouders, over hun familie en het gemis daarvan. De tafel is een gebruiksvoorwerp waaraan gezeten, gegeten, op gelegen werd, of waar je je onder kon verstoppen als dat nodig was. Maar je kon op de tafel ook dansen, zingen en feest vieren.

De voorstelling is vrijdag om 20.30 uur. Ook op 19 oktober, 4, 10, 16, en 24 november.

2006

Warm en Koud
of de Idee van mijnheer Doe

Spel: o.a. Linda Willems, Corné van Iersel, Jeroen Helmer, Gé Cimmermans

'Vergeten' Belg beleeft première in Nijmegen

Door JAAP BAK

Foto: Rutger Verhoeven

Fernand Crommelynck (1886 -1970) schreef in 1934 z'n laatste toneelstuk. Hij raakte in de vergetelheid en overleed in 1970. Hugo Claus vertaalde en bewerkte het stuk dat 21 oktober in première gaat bij het Vrijdagtheater.

NIJMEGEN - Theaterdirecteur Ad Beukering kwam in 1971 voor het eerst in aanraking met Fernand Crommelynck. Hij zag de voorstelling Warm en Koud in een bewerking van Hugo Claus.
"Maar", geeft hij eerlijk toe, "ik begreep er geen bal van". Het was een uitvoering door de Nederlandse Comedie met in de hoofdrollen Ellen Vogel, Fons Rademakers, Kitty Courbouis en Ramses Shaffy. Begin dit jaar besloot Beukering om het stuk in z'n eigen Vrijdagtheater te laten spelen. "Want het is een fantastische komedie, maar wel een zwarte." Uitgangspunt was de bewerking van Hugo Claus. Die heeft Beukering van z'n Vlaamse idioom ontdaan om zo meer directe zeggingskracht te krijgen. "Het heeft wel tijd gekost om die tekst te ontvlaamsen. Zoiets moet zorgvuldig gebeuren om de oorspronkelijke teksten geen geweld aan te doen."
Het gegeven lijkt simpel. Er is een decor met vijf deuren. Het is een komen en gaan van acteurs.
Hoofdpersoon is monsier Doem, maar die zie je niet. Die bevindt zich achter één van de deuren en gaat aan het begin van het stuk al dood. Maar desondanks blijft hij nadrukkelijk aanwezig in het stuk.
Het verhaal speelt zich af in een landhuis van het echtpaar Doem. Mevrouw Léona en meneer Amedée zijn ongelukkig getrouwd. Ze behoren tot de betere stand van het dorp en mevrouw houdt er een paar minnaars op na. Als monsieur Doem op een dag half dood van zijn werk wordt thuisgebracht een ook nog eens doodgaat in zijn slaapkamer, blijkt dat de suffige, kale en uiterst saaie monsieur Doem zo waar ook een geheim had. Hij had een geheime relatie met zijn buurmeisje. Dat blijkt pas na zijn dood als het buurmeisje zich snikkend op het sterfbed stort. Een relatie waarvan zijn vrouw niet wist en haar min of meer verbijstert. De saaie kluns, waarvoor ze haar man altijd hield, blijkt toch iets minder saai te zijn geweest.
In het stuk worden diverse personages opgevoerd die allemaal iets van monsieur Doem verwachten. Ook al is hij dood.
Zijn laatste woorden op z'n sterfbed zijn: 'Ik heb een idee'. Maar wat dat idee is, komt niemand meer te weten. Er wordt hevig gespeculeerd door de aanwezigen. Door zijn weduwe, door de minnaars van haar, onder anderen onderwijzer Bellemasse en boerenzoon Thierry.
Het 'idee' van monsieur Doem wordt een obsessie. In het dorp worden naar aanleiding van het 'idee' zelfs politieke partijen opgericht. Beukering vindt dit stuk het hoogtepunt in het oeuvre van Crommelynck. "Er zitten allerlei menselijke aspecten aan, politieke, het stuk is heel sensueel, er wordt heel lichamelijk gespeeld." Beukering schreef er ook een beschouwing bij.

Warm en Koud gaat 21 oktober in première bij het Vrijdagtheater, Derde Walstraat 98 in Nijmegen. Op 26 oktober is er een lezing. Voorstellingen: 28 oktober, 4, 10, 19 en 25 november en 9 december, steeds 20.00 uur.

Persbericht

De Gilgamesj: niet voor bangerikken

Door Dorine Steenbergen

Foto: Gerard Verschooten

Een koning op zoek naar onsterfelijkheid. Daarom draait het in de Gilgamesj, een epos uit Irak van tweeduizend jaar voor Christus. Ad Beukering van het Vrijdagtheater leest het integraal voor in vierenhalf uur. Bij het lezen van de Gilgamesj, raakte Ad Beukering zo in de ban van het verhaal dat het hem niet meer losliet. Hij moest er iets mee. De theaterman in hart en nieren wilde meer mensen laten delen in zijn enthousiasme.
Het plan om het epos voor te lezen in zijn theater was daarmee al snel geboren. Maar de Gilgamesj is een verhaal dat zo'n vierduizend jaar geleden is ontstaan in Irak.
Het is een klassiek epos ontstaan vóór de Griekse verhalen, vóór de Bijbelverhalen. Een universeel verhaal dat veel overeenkomsten vertoont met die latere verhalen in de Griekse tragedie's en in het Oude Testament.
"Er wordt in de Gilgamesj gesproken over een zondvloed, over een Noach-achtige figuur, over de slang als symbool voor onsterfelijkheid", vertelt Beukering. In de loop van de eeuwen is het verhaal geëvolueerd.
"In de Arabische wereld worden nog steeds bij archeologische opgravingen fragmenten gevonden. Op kleitabletten en dat is een geluk voor de onderzoekers. De tabletten hebben een langere houdbaarheidsdatum dan bijvoorbeeld papyrus."
Het epos gaat over de koning Gilgamesj, voor tweederde god en voor eenderde mens. "De hoofdpersoon is gebaseerd op een historische figuur. Een koning Gilgamesj die rond 2700 voor Christus geleefd moet hebben in de Babylonische tijd. De koning heeft een vriend Enkidu, waarmee hij vele avonturen beleeft. Op een gegeven moment vindt Enkidu de dood en Gilgamesj is ontroostbaar. Hij is zo onder de indruk dat hij op zoek gaat naar de onsterfelijkheid."
Het epos beschrijft uitvoerig de speurtocht van Gilgamesj naar onsterfelijkheid en de oorsprong van het leven. "Vindt hij die? Leert hij ervan? Dat blijkt pas aan het einde van het verhaal", legt Beukering uit.
Hij gaat het verhaal integraal voorlezen.
Een klus van viereneenhalf uur. Daarbij worden foto's uit het gebied geprojecteerd en is Arabische maqam-muziek te horen.
De grootste zorg is natuurlijk om de aandacht van het publiek vast te houden. "Daarom wordt er voor soep, broodjes, koffie en thee gezorgd. Anders houd je het niet vol. Regelmatig een pauze en dan weer aan de bak."
Het verhaal is in zogeheten zangen onderverdeeld, hoofdstukken. "Het epos is inmiddels door wetenschappers voor het grootste gedeelte gereconstrueerd. Maar helemaal compleet is het nog niet. Er worden nog steeds fragmenten gevonden. Er zijn verschillende versies van het epos bekend en over de hele Arabische een voor-Aziatische wereld gevonden. Dat geeft al aan dat de Gilgamesj in zijn tijd een erg bekend verhaal moet zijn geweest. Door de eeuwen heen werd het aangepast."
Het is voor het eerst dat dit verhaal op deze wijze theatraal wordt opgevoerd. "Er zijn wel theatergroepen die het hebben opgevoerd als toneelstuk. Maar nooit een integrale voorlezing. Ik ben benieuwd of mijn stem het houdt."

Het Vrijdagtheater, De Gilgamesj zondag 29 maart en 9 april aanvang 12.00 uur, entree 20 euro.

2005

Toneelstuk leidt tot publicatie over Claus

Door JAAP BAK

Foto: Cees Mooij / De Gelderlander

Eigenlijk was het meer een studie van Ad Beukering op het toneelstuk Het Haar van de Hond van Hugo Claus. Als voorbereiding voor onder meer scholieren om het stuk te begrijpen. Het werd uiteindelijk een heus boekwerkje.

' De stukken van Hugo Claus worden veel te weinig gespeeld'

Bij het Vrijdagtheater in Nijmegen hebben ze wel vaker een stuk van Hugo Claus gespeeld. Maar dat heeft nog niet eerder geleid tot ook een publicatie die bij de boekhandel te verkrijgen. Ad Beukering van het Vrijdagtheater is echter een groot liefhebber van de schrijver en theatermaker Hugo Claus. " Zijn stukken worden echter veel te weinig gespeeld. En dat is zonde, want hij heeft verschrikkelijk mooie toneelstukken geschreven", vertelt Beukering.
Soms worden zijn stukken omschreven als te moeilijk, maar dat vindt Beukering wel meevallen. " Je moet er echter wel een beetje moeite voor doen. Maar je hoeft ook weer niet alles te snappen.
Daarom heb ik een studie geschreven over Claus en zijn toneelstuk Het Haar van de Hond. Als een soort begeleiding, een voorbereiding op de voorstelling. Om de overdracht meer vruchtbaar te maken." Die studie is keurig verzorgd met illustraties en in een ringband gevat. Toen uitgeverij Het Kontrast uit Oosterbeek het onder ogen kreeg, was het idee voor een echt boek direct geboren. Beukering zette zich opnieuw aan Claus en Het Haar van de Hond en schreef er enkele hoofdstukken bij.
Zelf doet hij er bescheiden over, maar de theaterman is wel blij dat toneelschrijver Claus weer even in de belangstelling staat.
Zijn Vrijdagtheater heeft al verschillende stukken van de Belgische auteur op de planken gezet. Met Het Haar van de Hond wordt er opnieuw een 'Claus' van formaat neergezet.
De fascinatie van Beukering voor de Belgische auteur heeft vooral te maken, met de wijze waarop deze met de taal omgaat. " Claus is vooral bekend van zijn boeken, maar hij heeft ook maar liefst 45 toneelstukken geschreven. Dit stuk is in 1981 geschreven en is eigenlijk een thriller. Het gaat over een moord in een crimineel milieu, maar er lopen verschillende verhaallijnen door elkaar die door middel van het taalgebruik met elkaar in verband gebracht worden. Dat is niet eenvoudig voor de toeschouwer, maar niet onoverkomelijk. Want in feite is Claus geen ' moeilijke' schrijver. Je moet alleen wel even bij de les blijven."
Daarom is de studie van Ad Beukering ook van belang voor het voortgezet onderwijs. " We zijn naar het Kandinsky College geweest om leerlingen uit 5 vwo voor te bereiden op de voorstelling. Want het stuk duurt drie uur. Je vertelt iets over de achtergrond van het stuk. Waarom het is geschreven.
Wanneer. En je moet iets van de verschillende verhaallijnen en de plot verraden. Doe je dat niet, dan redden ze het namelijk ook niet", legt Beukering uit. Het verhaal speelt zich af in een bordeel langs de provinciale weg tussen Gent en Kortrijk. Een beruchte route, want het wordt de dodenweg genoemd, vanwege de vele verkeersongevallen met dodelijke afloop. De weg is ook berucht vanwege de vele bordelen die er langs de weg staan. In het bordeel is een moord gebeurd die moet worden opgelost.
"De gegevens voor zijn stuk heeft Claus gebaseerd op waargebeurde feiten. Die feiten zijn door hem bewerkt tot een fictief verhaal. Maar dat verhaal is zo geschreven dat er keer op keer verborgen boodschappen en verspreide informatie wordt gegeven die weer naar een volgende verhaallijn leidt."
De voorstelling gaat zaterdag 17 septemer in première bij het Vrijdagtheater ' s avonds om acht uur. Maar ' s middags is er eerste de presentatie van het boekje over Claus en het toneelstuk.
Dat begint rond 15.30 uur in het theater.
" Ik lees eerst wat uit het boekje voor en dan volgt er een signeersessie in de foyer van ons theater", zegt Ad Beukering lachend.
" Ik heb zoiets nog nooit gedaan. Spannend."

De voorstellingen van Het Haar van de Hond in het Vrijdagtheater aan de Derde Walstraat 98 in Nijmegen beginnen om 20.00 uur. In september zijn er op zaterdag 24 en vrijdag 30 voorstellingen. In oktober op zaterdag de 8ste, zaterdag de 15de, op donderdag de 27ste is er een lezing door Ad Beukering over het stuk en op de 29ste is er weer een uitvoering. Op 4 november, op 12 november om 16.00 uur en op 19 en 26 wordt het stuk nog een keer opgevoerd.

2004

Goedzakken overtuigen niet als slechteriken

Door JEROEN SCHWARTZ
In De Tirannie van de Goedheid, een voorstelling van het Nijmeegse Vrijdagtheater (regie: Heleen van den Berg), zijn goedzakken slechteriken. En sukkels. Want goedzakken zijn drammerig, opdringerig en bemoeizuchtig. De sukkels zijn juist veel te soft: ze knikken alleen maar van ja. Ook al met de beste bedoelingen. Bijna hatelijk zijn de goedzakken, al mag je dat natuurlijk niet zeggen.
Zonder een overzichtelijke verhaallijn maar met een aantal losse scènes zonder ontknoping schetsen de zeven personages in deze voorstelling hoe zij gebukt gaan onder de goedheid van anderen en die van henzelf. Letterlijk en figuurlijk: de stemmen, gebaren en gewichten van hun medespelers doen de hoofdrolspelers door het stof gaan. Dat is mooi gedaan met weinig middelen: kronkelende lichamen maken levende kunstwerken in een tentoonstelling en een grote, dikke buik dient als een lustopwekkende menukaart in een restaurant.
Op zulke momenten is te zien hoe goedheid de goedzak verstikt raakt: ze binden in en geven toe, terwijl een bulderstem in hun hoofd oproept tot verzet. Ze laten zich inpakken en vernederen, terwijl ze diep van binnen die ander naar de keel willen vliegen. Heel even is de tirannie voelbaar. De meerderheid van de scènes valt juist op door een op den duur wat gemakzuchtige alledaagsheid: de goedheid op de bedrijfsvloer verschilt niet zo veel van de goedheid op de familiebijeenkomst. Je verheugt zó op een traktatie van een ander - een diner, een vakantie - dat je zelf het recept dicteert. Alleen maar om te helpen en om straks niet in het krijt te staan bij die ander. Of je stelt je eigen fuif voor de zoveelste keer uit, omdat je afspraakje je, ook voor de zoveelste keer, laat zitten. Het is een herhaling van zetten: steeds die goedzakkerigheid, dan de opgekropte frustratie en daarna de uitbarsting. De variaties op het thema der tirannie zijn enerzijds vergezocht en anderzijds karikaturaal. Dat is ook de schuld van de op zich vermakelijke, maar willekeurige accenten. Verwantschap en medeleven leveren de worstelingen van de personages niet op, daarvoor blijven de goedzakken goedaardig. De goede mens blijkt niet zo moeilijk als de slechte mens en uiteindelijk ook minder inspirerend.
Maar dat neemt heus niet alle kijkplezier weg. De vorm van de druktemakerij, die is wel speciaal en ook sfeerrijk. Het explosieve spel, de bijna vurige inzet en de goed gekozen muziekfragmenten (vaak met melodieën uit populaire werken) geven het wisselvallige stuk behoorlijk wat schwung.

Gezien: Tirannie van de Goedheid van het Vrijdagtheater, zaterdag (première) in het Vrijdagtheater te Nijmegen. Aldaar nog te zien op 26/9, 16/10,20/10,3/11,21/11, 1/12 en 19/12.

Tirannieke verstikkende goedheid

Door onze verslaggever
NIJMEGEN - In het Vrijdagtheater gaat op zaterdag 18 september de zogeheten montagevoorstelling Tirannie van de Goedheid in première.
Een montagevoorstelling is een theaterstuk waarbij de vorm geheel vrijgelaten wordt. Er is geen verhaallijn en ook de chronologie wordt door elkaar gehaald.
Het Vrijdagtheater heeft zich in deze manier van toneelspelen gespecialiseerd. Speler worden juist gestimuleerd om heel veel te improviseren. De verschülende improvisaties vormen uiteindelijk weer een groot stuk dat voor de voorstelling wordt gebruikt.
Er vindt een soort van montage plaats waarbij de verschillende scènes aaneen gesmeed worden.
Wat betreft deze voorstelling is het opmerkelijk dat tijdens alle individuele scènes alle spelers actief blijven. Ze staan niet stil langs de 'zijlijn', maar blijven actief meedoen waardoor een andersoortig groepsproces ontstaat.
Tijdens het stuk wordt er live-muziek gespeeld door accordeoniste Hannafloor de Roos.
Regisseur en spelers hebben voor de titel Tirannieke Goedheid gekozen omdat het zo tegenstrijdig met elkaar lijkt.
Hierbij gaat het om goedheid die zo 'goed' is dat het de ander verstikt. Goedheid kan ook tirannieke trekken krijgen omdat het geen tegenspraak duldt.
Want de persoon die goed doet kan toch niet slecht zijn, daarvan kan niets gezegd worden. Goedheid met een dictatoriaal sausje.
Dit gegeven is zo ver uitgediept door spelers en regisseur dat er een verrassende voorstelling ontstaat.
Goedheid met goedheidscodes in verschillende relaties zoals op het werk, binnen het gezin of binnen de liefde. Die vergroeiingen kunnen groteske vormen aannemen.
Dat is wat de spelers van het Vrijdagtheater willen laten zien.

De première is op 18 september om 20.30 uur. Daarna zijn er voorstellingen op 26 september, 16 oktober, 20 oktober, 3 november, 21 november (16.00 uur), l december en 19 december. Het Vrijdagtheater is gevestigd aan de Derde Walstraat 98.

Toneelstuk als hoorspel is zwaktebod

Door PIEN KOOME
Wat is het toch een schattige locatie, dat Vrijdagtheater in Nijmegen. Bij binnenkomst staat het publiek vrijwel direct op het podium en iedereen moet de speelvloer over voordat de tribune is bereikt.
Hooguit veertig mensen kunnen per avond een voorstelling bijwonen. Dat nodigt uit tot een intieme en verrassende theaterervaring.
Verrassend is het zeker, wat de twintig aanwezigen zaterdagavond te zien krijgen. Maar in het geval van De Broeikas is dat helaas niet als compliment bedoeld. Het toneelstuk van Harold Pinter gaat over machtsmisbruik, incompetentie en corruptie in een psychiatrische kliniek, waar shocktherapie meedogenloos wordt uitgeprobeerd op proefkonijnen.
Heftige thema's, zeker voor een amateurgezelschap. Maar minstens zo shockerend is dat het stuk vanwege onvoldoende repetitietijd niet in zijn geheel wordt opgevoerd. Er is besloten een aantal scènes te spelen en de rest voor te lezen.
De regisseur legt het voor aan vang allemaal nog eens uit. Teveel wisselingen van spelers stelden de groep voor een dilemma: spelen of niet spelen. Om totaal onduidelijke redenen is voor het eerste gekozen. Het publiek krijgt de ondankbare taak om naar een soort hoorspel te luisteren, dat hier en daar wordt onderbroken voor wat korte scènes.
Verrassend is dit zeker, maar het is ook een belediging voor het publiek, dat nu noodgedwongen naar een leeg speelvlak zit te kijken, waarin slechts een kapot bankstel en een gammel bureau zijn neergezet.
Als een voorstelling niet af is, moetje niet spelen, zo simpel is dat. Maar in plaats daarvan wordt tergend langzaam een half tekstboek voorgelezen, bijgelicht door een vaag lampje. Zelfs de regieaanwijzigingen worden hardop meegenomen. Op deze manier krijgen de toeschouwers geen enkele gelegenheid om zich in te leven in de personages en is het onmogelijk om de voorstelling vorm, kleur en sfeer te geven. Ook al doen de spelers hun best, het blijft een aanfluiting als een regisseur eerst moet gaan uitleggen wat er getoond wordt.
Spelen of niet spelen, dat was de vraag. Snel hiermee ophouden is het antwoord.

Voorstelling: Het Vrijdagtheater met De Broeikas. Gezien: op 29/5 in het Vrijdagtheater Nijmegen. Nog te zien op 5/6 en 11/6.

2003

Door onze verslaggeefster
NIJMEGEN - Hè hè, eindelijk is het zo ver. Het dolende Vrijdagtheater heeft weer een vaste stek, en nog wel in het hartje van Nijmegen. Kommer en kwel zijn vergeten: het is weer tijd voor onvervalst drama op het toneel. Je zou het je ergste vijand nog niet toewensen, de manier waarop het Vrijdagtheater de afgelopen jaren heeft moeten overleven.
Wat een paar jaar geleden nog relatief onschuldig begon met een gewongen verhuizing uit het pand aan de Groesbeekseweg, mondde uit in een drama in optima forma. Het gezelschap hobbelde van crisis naar crisis: het beloofde onderkomen in het Arsenaal ging op het laatst niet door, vertrouwen werd geschonden en en het bestuur stapte op. Ad Beukering van het Vrijdagtheater heeft het allemaal opgeschreven. "Niet uit rancune", benadrukt hij. Ach, maakt ook niet uit, de gebeurtenissen rond het geplaagde theater leveren in ieder geval voldoende stof voor een kloek drama in drie bedrijven. Wellicht een ideetje?
Maar vandaag, zaterdag, is het een mooie dag voor Beukering en zijn theatervrienden. De tijd van omzwervingen is voorbij en het nieuwe onderkomen aan de Derde Walstraat kan eindelijk officieel in gebruik worden genomen.
Beukering vertelt het toegestroomde publiek over het verschil van cultuur tussen hem en het inmiddels vertrokken bestuur. Voor zijn toespraak heeft hij een theatrale plek ingenomen op het toneel van zijn nieuwe theater. In feite staat hij midden in het decor van het stuk Interieur van Hugo Claus dat vanavond in première gaat.
Ook verhaalt Beukering over zijn broer die hem in tijden van nood uit de brand heeft geholpen door de toiletten in het nieuwe theater te bouwen. Kortom: nadat het leed is geleden, wordt het tijd om iedereen die meegeholpen heeft, uitgebreid te bedanken. En dat zijn er velen. Vele getrouwen dragen dit zo sympathieke Vrijdagtheater een warm hart toe. Een theater dat zich al meer dan twintig jaar bewijst met eigenwijze voorstellingen en eigen toneelcursussen. En alles gaat nog steeds in zeer gemoedelijke sfeer. Zo moest het theaterpubliek in het vroegere pand gezellig via een gangenstelsel en door een raam naar haar plaats geleid worden. In dit nieuwe theater sta je bij binnenkomst meteen op het toneel, je valt als bezoeker als het ware met de deur in huis. Wie zou het niet verbazen als het Vrijdagtheater dit in haar ongetwijfeld rooskleurige toekomst niet heerlijk theatraal weten uit te buiten?

'We hebben het laatste jaar de afgrond gezien'

De verbouwing van het Vrijdagtheater is voor een groot deel afgerond. Ruim een jaar is er met bloed, zweet en tranen gesloopt, getimmerd, gezaagd en geschilderd. Op 18 oktober gaat Nijmegens kleinste theater officieel open.

Door JAAP BAK

Foto: Ger Loeffen

NIJMEGEN - "Eigenlijk is het geen successtory", zegt directeur Ad Beukering als hij het over de verbouwing van het Vrijdagtheater heeft. "De Stichting is er bijna aan ten gronde gegaan." De directeur zit samen met partner Heleen van den Berg boven in de foyer van het theaterje aan de Derde Walstraat in Nijmegen. De zolderverdieping vertoont een groot gapend gat in het dak. Het is afgedekt met plastic. "Daar moet nog glas in komen. Dat raam wordt op maat gemaakt en dient tevens als vluchtroute", verduidelijkt Beukering.
De zolderverdieping biedt plaats aan het publiek en aan de acteurs. Want de beperkte ruimte moet er gedeeld worden. Beneden is de theaterzaal met bescheiden afmetingen. Er staan zo'n veertig theaterstoelen. Ruime fauteuils die afkomstig zijn uit de filmzaal van Cinemariënburg.
De theatervloer sluit direct aan op de stoelen die trapsgewijs zijn geplaatst. Daarmee wordt nog eens het intieme karakter van het Vrijdagtheater benadrukt.
"Toen ik hieraan begon wist niets van bouwen, klussen of de aannemerij", zegt Ad Beukering. De verbouwing is zo goed als afgerond, al hoewel de foyer nog aangepakt moet worden. Maar Ad Beukering en Heleen van den Berg wilden eerst de theaterzaal gereed hebben. "Want dat betekent voor ons inkomsten."
De verbouwing is toch moeizamer tot stand gekomen dan ze aanvankelijk hadden gedacht.
"We hebben veel steun en medewerking gehad van sponsors, maar er moest ook een aannemer in de arm genomen worden. Er moest aan fondsenwerving worden gedaan. Daardoor gingen zakelijke belangen preveleren", schetsen ze het verhaal van de verbouwing.
Omdat directie en bestuur op een gegeven moment lijnrecht tegenover elkaar stonden, is het bestuur opgestapt. "Er is een breuk ontstaan over de leiding. Het bestuur wilde beslissingen nemen die eigenlijk tot de bevoegdheden van de directie behoorden. Dat leidde uiteindelijk tot de breuk." Die breuk was echter niet van invloed op het voortbestaan van Nijmegens kleinste theater.
"De Actie Bouwsteen leverde een respons op van tweehonderd mensen die spontaan financieel hebben bijgedragen aan de bouwkosten. De gemeente Nijmegen heeft ook een bijdrage geleverd en daarom kunnen we nu verder gaan", zegt Beukering. Want de directie was het er over eens: er worden geen schulden gemaakt. "Dat kunnen we ons namelijk absoluut niet permitteren."
De eerste voorstellingen in het Vrijdagtheater zijn op 16 maart al gegeven. Het bouwstof was nog nauwelijks weggetrokken, maar de voorstellingen waren noodzakelijk in verband met de inkomsten. "Anders waren we zeker op de fles gegaan. We zijn een particuliere instelling die het zonder structurele subsidie van overheden moet doen. En we zijn dit jaar echt langs de afgrond gegaan. Het is echt een dubbeltje op z'n kant geweest." Het Vrijdagtheater is niet alleen een theater, maar ook een pro-ductiehuis waar toneelvoorstellingen worden gemaakt. Het is een semi-professionele organisatie die theaterlessen verzorgt aan cursisten die in beginners- en gevorderdengroepen zijn ondergebracht. "Over cursisten hoeven we ons nooit zorgen te maken. We hebben een constante groep van zo'n zestig jonge mensen en die blijven komen en stomen soms door naar het professionele theater", zegt Heleen van den Berg.

Op 18 oktober 2003 wordt de officiële ingebruikname van het Vrijdagtheater gevierd. Er is een receptie van 12.00 tot 15.00 uur. 's Avonds wordt de première van het stuk Interieur van Hugo Claus opgevoerd.

"IK BOF DAT MENSEN VAAK JARENLANG BLIJVEN EN DAN KUN JE ALS GROEP STAPPEN ZETTEN"

Door Mariët Witteveen
In de stationshal van Nijmegen staan drie mensen te wachten bij de boekwinkel. Ik loop op hen af met de Entrez opvallend in mijn hand. Zij kijken mij via het blad aan met blikken van herkenning. 'Zij' zijn de mensen van het Vrijdag Theater met wie ik heb afgesproken, maar van tevoren niet wist hoe ze eruit zagen. Theatermaakster Heleen van den Berg, spelers Pieter Vening en Thérèse Frankenhuis en ik stellen onszelf voor.
Het Vrijdag Theater is reeds 20 jaar actief op theatraal gebied. Oorspronkelijk werden voornamelijk toneelstukken gespeeld van Hugo Claus. Het theater ontleent de naam aan het stuk 'Vrijdag'. Heleen van den Berg is een van de oprichters. Van inspirator choreografe Pina Bausch komt haar interesse in het maken van montagevoorstellingen die ontstaan uit beweging en taal.

Wat doet het Vrijdag Theater?
Heleen: "Het Vrijdag Theater geeft cursussen en maakt producties. We hebben beginners- en gevorderden groepen. Beginners sluiten af met een ouderwets prettige presentatie-avond. Zij moeten eerst vertrouwd raken met het vakgebied. Gevorderden spelen in montage- en tekstvoorstellingen. Ik verzorg de montagevoorstellingen. Momenteel ben ik met drie producties bezig met als thema's 'heimwee', 'grootouders' en 'mateloos'."

Hoe begin je?
"Een montagevoorstelling begint met een training en het zoeken naar materiaal. Daar ben ik van september tot en met december mee bezig. Die training houdt in dat ik werk vanuit beweging en taal. Beweging en taal ontstaan door vragen naar persoonlijke gegevens samenhangend met het thema. Het zijn voornamelijk groepsbewegingen. Daar stel ik hoge eisen aan. Dat vraagt een hoge concentratie. De groep moet aftasten en aanvoelen wie per ongeluk de leiding neemt. Ik verzamel drie maanden lang materiaal en in december doe ik een voorstel naar aanleiding van wat ik gezien heb. Dat is de blauwdruk voor het definitieve product."

En dan?
Heleen: "De groep geeft reacties op het voorstel. Het bezwaar zit soms in het weglaten van mooi materiaal. Spelers zeggen: "Dit zit er niet in en dat zit er niet in", maar omdat het allemaal van henzelf is gaat het niet met moeilijkheden gepaard. De blauwdruk wordt het uitgangspunt en dan begin je eigenlijk opnieuw, want het gekozen materiaal moet verfijnd en verdiept worden. Naast de groepsbewegingen ontwikkel ik ook vormen die in de plaats van scènes komen. Bij het stuk over heimwee maak ik een hele grote 'fotoreportage', - dus stilstaande beelden of stills - zonder dialogen. Er zijn een paar mogelijkheden: of een speler, die niet in de reportage zit, vertelt over de getoonde stills, of de 'gefotografeerden' spreken zelf korte zinnen, of de expressieve houding wordt ondersteund door een gezonden liedfragment. Een voorbeeld is een momentopname van twee monden vlak bij elkaar, gesteund door een flard van een liefdesliedje, waardoor je begrijpt dat het liefdesverlangen inhoudt." Thérèse: "Je moet het niet als mime zien. Meer als emotietheater."

Pieter Vening speelt een jaar of drie, vier bij het Vrijdag Theater. Nu zit hij in het stuk over 'heimwee'. In het dagelijkse leven is hij bezig met het opzetten van communicatietrainingen. Een duidelijke link met theater dus. Pieter: "Voor mij persoonlijk ervaar ik met theater dat ik moet leren volgen. Ik ben een type dat initiatief neemt. Als ik erop vertrouw dat de ander ook wel creatief zal zijn en als ik die persoon kan volgen, vind ik dat een goed gevoel voor mezelf. Ik voel me heel betrokken, ook bij sentimenten die ik niet zo makkelijk zelf voel. Ik heb vroeger ook wel theater gespeeld, maar minder met gevoel. Tenminste, ik ervoer het toen niet als jezelf transformeren met gevoel."

Ben je met de vorm van de fotoreportage al bezig met de uiteindelijke voorstelling?
Heleen: "Ja, dat is me nog nooit gelukt, moet ik zeggen, maar de voorstelling wordt bijna één grote fotoreportage en daar verheug ik me enorm op. Ik zoek natuurlijk ook naar contrasten. Zo laat ik onderwerpen heel expressief vertellen en dan plotseling in het vertellen stollen. Ineens fixeren in een foto. De eerste les vroeg ik de spelers al een foto te maken op basis van het woordje heimwee. Bij een groepje kwam daar de communie in de kerk uit. Bij het andere was het een trip van de zestiger jaren. Beide subgroepjes zijn nu samen en wordt het een hele lange fotoreportage die heet 'van kerk naar trip'. Fragmenten die in de weken na de eerste opdracht ontwikkeld zijn heb ik daar in een andere volgorde tussen gezet. Ik smokkel er hier en daar een nieuwe las tussen om een begrijpelijke ontwikkeling te krijgen."
Pieter: " Wat voor mij essentieel is, is dat je in een stilstaand beeld vrij veel op een andere manier iets tot uitdrukking kan en moet brengen, dan alleen maar blijven bewegen en praten. Je moet dus heel rigoureus een keuze maken als groep en iets neerzetten wat homogeen overkomt."

Thérèse Frankenhuis is vier, vijf jaar bij het Vrijdag Theater. Daarvoor heeft ze cabaret gedaan. Ze heeft een eigen bedrijf en is organisatieadviseur. Zij speelt in de montagevoorstelling over 'grootouders', Thérèse: "We hebben een hele periode gewerkt met al die scènes, waaruit Heleen moest gaan destilleren. Jij kreeg dus een heidens probleem. Er was zoveel mooi materiaal. Ik was benieuwd waar je mee zou komen." Heleen: "Ja, dat was ook zo. Er is een hoge privé inzet van het materiaal, want ik laat aan de cursisten over wat ze kwijt willen. En daar heb ik niet over te klagen. Ik bof dat mensen vaak jarenlang blijven en dan kun je als groep stappen zetten. Niet iedereen blijft, maar wel een flinke kern. Dan kun je verder en dat is heerlijk."

Heb je de vorm van het stuk over 'grootouders' al helder?
Heleen: "Ja, bij de grootouders heb je natuurlijk veel meer een verhaal. Bij 'heimwee' zijn het korte tekstimpressies, kun je zeggen. Beweging en taal. Ik heb het van Pina Bausch geleerd. Die is mijn inspirator daarin, alleen gaat zij meer door in de beweging en is het theaterdeel ietsje minder goed ontwikkeld. Bij mij is het andersom, maar het komt wel uit die bron. In het geval van het stuk van de grootouders moet je meer aan houdingen denken, waarbij van negen spelers een beetje een biografie over de vloer moet komen. Daardoor ontstaat een tijdsbeeld, wat ik zelf heel erg interessant vind, plus wat die grootouders voor die kleinkinderen betekend hebben. Het zijn verstilde houdingen en de tekst loopt door. De foto praat kun je wel zeggen. Ergens in maart hoop ik alle onderdelen aangeraakt te hebben. Kijk, wat nu gebeurt is een tamelijk bewerkelijke fase en daarin zijn beide groepen zeer geduldig moet ik zeggen. De items zijn vastgesteld. We gaan opnieuw alles repeteren en dan wordt het vastgelegd. Beurtelings heeft iemand een schrijfbeurt. De eerste fase heb ik alles opgeschreven wat ik zag. Nu bij het terugkomen van de thema's heb ik meer regietijd en de spelers notuleren. Die gegevens vormen de basis voor de volgende fase van de afwerking, waardoor het definitieve script ontstaat." Thérèse: "Er wordt nu ook al geschaafd. Het is nog geen fine tuning, maar wel van probeer het eens zo…" Heleen: "…Zo van: laat dat maar weg, want dat is te veel ruis. En straks is het dooroliën en nog strenger weglaten."

Heb je het eindbeeld van de voorstelling al stiekem in het hoofd zitten?
Heleen: "Nee, dat kan gewoon niet. Mijn ervaring is ook, dat wat ik aan mijn bureau bedenk nooit lukt. Dan is het lelijk en geforceerd. Ik moet het heel goed voorbereiden en dan moet ik de spelers zien. Toen ik het voorstel tot het stuk maakte, heb ik het materiaal gelezen, gelezen, gelezen. Dan leg ik het weg en begin ik te schrijven. Ik weet niet hoe jij kookt. Ik lees het recept en dan begin ik te koken. Zo is het hier ook.
In de laatste fase heb ik er heel veel behoefte aan, dat de spelers het achter elkaar spelen, zodat ik de golfbeweging kan zien. Dan denk ik, dit moet langer en dit moet korter, want dan voel je de timingsfouten. Ik lig dan ook wel wakker, hoor. De laatste fase is altijd zwoegen en moet alles herkauwd en mooi worden."
Thérèse: " Voor de mensen die vaker in het Vrijdag Theater komen, ook als toeschouwer, is het heel herkenbaar wat Heleen en Ad (Beukering - medeoprichter, mw) maken. Een duidelijke stijl. Er is een hele prettige sfeer en dat motiveert als speler om dingen te geven. Hierbij breng je zelf in wat je kwijt durft. Omdat de sfeer zo goed is, komt er ook heel veel. Ik denk dat mensen daarom ook zo trouw zijn." Heleen: "Ja, het gaat per ongeluk zo, zal ik maar zeggen."

Vrijdagtheater pas in maart op nieuwe stek

Uit de Gelderlander Online van 13 januari 2003

Door onze verslaggever
NIJMEGEN - Het Vrijdagtheater speelt niet eind deze maand maar pas op 14 maart zijn eerste toneelstuk op de nieuwe locatie aan de Derde Walstraat. De première van Pas de Deux van Hugo Claus was eerst voorzien voor 18 januari. De verbouwing van het oude pakhuis dat het theater gaat huisvesten, heeft echter vertraging opgelopen, zo laat artistiek leider Ad Beukering weten.
De bestemming van het gebouw moet door de gemeente worden gewijzigd en dat gaat op zijn vroegst halverwege maart gebeuren. Daarnaast is het gebouw nog lang niet veilig genoeg. Ook daaraan wordt nog driftig gewerkt. Met de publieke belangstelling staat het intussen zeer goed. Er waren voor de afgelaste voorstelling van 18 januari al zeventig reserveringen binnengekomen. Vandaar dat er naast de première al vijf andere data voor de voorstelling zijn geprikt. In het nieuwe Vrijdagtheater gaat op zondag 16 maart Maanlicht van Harold Pinter in première.

2002

Hugo Claus tussen bouwstof en steigers

Uit de Gelderlander Online van 6 december 2002

Het Vrijdagtheater in Nijmegen is druk op weg om van een vervallen pakhuis een knus theater te maken. Ad Beukering kan zich nog steeds druk maken over het niet doorgaan van vestiging in het Arsenaal, maar kijkt liever vooruit.

Door PETER DEURLOO

Foto: Do Visser

NIJMEGEN - Pas de Deux van Hugo Claus wordt gespeeld tussen steigers en cementemmers. Het toneelstuk is het eerste dat het Vrijdagtheater speelt in zijn nieuwe onderkomen aan de Nijmeegse Derde Walstraat. Op 18 januari gaat dat gebeuren en het nieuwe theater is dan nog lang niet af. Het publiek moet dan ook niet vies zijn van wat bouwstof in de haren.
Met het betrekken van het vervallen pakhuis aan de Derde Walstraat komt voor het Vrijdagtheater een einde aan wat een lijdensweg leek. Enkele jaren geleden zag de toekomst er glorieus uit voor het vestzaktheater dat eigen producties op de planken zet. Samen met grote broers Interbrew en het Vlaams Cultureel Centrum zou het geesteskind van Ad Beukering (60) in het Arsenaal terechtkomen. Een toplocatie midden in de stad aan het drukke Ma-riënburgplein. Het bleek te mooi om waar te zijn. Beukering wil geen oude koeien uit de sloot halen. De gemeente heeft hem aan tijdelijke ruimte geholpen nadat het oude onderkomen aan de Groesbeekseweg moest worden verlaten. En ook nu geeft de gemeente subsidie voor het opknappen van het pakhuis. Maar toch, de gemeente heeft in zijn ogen er bewust op aan gestuurd het Vrijdagtheater buiten het Arsenaal te houden. "Ik denk dat gemeente ons te elitair vindt. Ze vonden ons een te zwakke poot onder het Arsenaal."
Stukken van Claus, Pinter, Becket, Shakespeare. Gespeeld door amateurs die worden geregisseerd door Beukering. Alleen die eigen producties worden vertoond. "Wij hebben geen leeg gebouw waarin we van alles programmeren. Wij maken als huis-groep zelf het programma", legt Beukering uit.
De nieuwe locatie heeft als grote voordeel dat deze precies zo kan worden verbouwd als, het Beukering goeddunkt. De eigenaar van de loods is een fan van het Vrijdagtheater, met wie Beukering al in 1998 in contact kwam. "Daar hebben we geluk mee gehad."
Het nieuwe theater is kleiner dan het oude. Maar de regisseur telt zijn zegeningen. Want het pakhuis ligt in het centrum en er is nu geld om er een 'mooi theatertje' van te maken. Afkomstig van bierbrouwer Brand, gemeente en publiek. Dat publiek bracht via de 'actie bouwsteen' een kleine 9000 euro in het laatje. "Toen ik begon in 1980, had ik geen rooie cent." De nieuwe locatie geeft ook de mogelijkheid om verder te professionaliseren met 'enige structurele beloning' voor de acteurs.
Een positieve blik is ook wel nodig, gezien de enorme klus die de verbouwing betekent. "In dit gebouw is alles mis, niets staat op zijn plaats", grijnst Beukering. Een tussenverdieping moet verdwijnen, de zolder moet worden omgebouwd tot foyer, een podium moet gebouwd, wc's aangelegd, een tribune in elkaar gezet, een kleedruimte gebouwd. Het gebouw zoals het er nu staat, is een lege huls. Wat Beukering in ieder geval laat terugkeren, is de avontuurlijke entree van vroeger. Aan de Groesbeekseweg moest het publiek na omzwervingen door de kelder van het pand via een raam de speelzaal binnen. In het ver bouwde pakhuis gaan de bezoekers straks eerst via een trap naar zolder waarna ze via een andere trap weer naar beneden worden gestuurd, richting stoelen. "Zo haal je het publiek uit zijn gewone doen."

Vrijdagtheater met Pas de Deux van Hugo Claus, 18 januari 2003, 20.00 uur.

Vrijdagtheater kan gaan verbouwen

Uit de Gelderlander Online van 29 november 2002

Door onze verslaggever
NIJMEGEN - Het Vrijdagtheater Nijmegen kan beginnen met de verbouwing van zijn onderkomen, een voormalig pakhuis aan de Derde Walstraat in de binnenstad van Nijmegen.
Een in juni gestarte actie om voldoende geld binnen te krijgen, heeft op dit moment 8746,50 euro opgeleverd. Daarmee zijn de beoogde aanpassingen te realiseren. Die zijn nodig om in het pand theatervoorstellingen en -cursussen te kunnen geven. Het Vrijdagtheater hoopt daar komende januari mee te kunnen beginnen. Vooralsnog zal dat op sobere wijze gebeuren. Het theater heeft nog geld nodig voor verdere aanpassingen aan gevel, dak, speelvloer en foyer.
Behalve particulieren hebben ook de gemeente Nijmegen en enkele bedrijven het theater ondersteund.

Vrijdagtheater dankbaar voor steun Actie Bouwsteen

Uit het Gemeente Nieuws nr. 14 week 49

NIJMEGEN - In juni van dit jaar is het Vrijdagtheater Nijmegen gestart met de Actie Bouwsteen om het voormalige pakhuis aan de Derde Walstraat 98 te kunnen verbouwen en inrichten en zo geschikt te maken voor het geven van theatervoorstellingen en -cursussen. Tot nu toe heeft deze actie 8.746,50 euro opgeleverd aan particuliere donaties. Het Vrijdagtheater beschouwt dit niet alleen als een geweldige financiële, maar ook morele steun en blijk van waardering voor zijn activiteiten.
Naast particulieren hebben ook enkele bedrijven en de gemeente Nijmegen zich geïnteresseerd getoond en 'een flinke steen' bijgedragen. Mede hierdoor is het risico van de onderneming binnen aanvaardbare grenzen gekomen. Het geld voor de noodzakelijke aanpassingen aan het gebouw is beschikbaar en er wordt al geruime tijd hard aan gewerkt. Het theater heeft echter nog niet de begroting rond voor de verbetering van een aantal onderdelen, zoals gevel, dak, speelvloer, foyer. Daarom wordt de 'Actie Bouwsteen' met hernieuwde energie voortgezet en doet het theater een oproep aan hen die graag nog een bijdrage willen leveren.

Eerste voorstellingenserie

'Mensen even aangenaam desoriënteren'

Uit de Gelderlander Online van 21 juni 2002

Het Vrijdagtheater is dit jaar aan zijn derde onderkomen toe. Een oud pakhuis in het Nijmeegse Centrum. In het najaar moeten de eerste voorstellingen gegeven worden. Nu wordt er nog hard verbouwd.

Door JAAP BAK

Foto: Theo van Zwam

NIJMEGEN - Enigszins bezweet staat directeur Ad Beukering in het oude pakhuis. De ruimte is compleet 'gestript'. De kale ruimte moet over enkele maanden een fraai klein theater zijn, waar zo'n vijftig mensen voorstellingen kunnen bijwonen.
Beukering is oprichter van het Vrijdagtheater dat in 1982 het levenslicht zag. Sinds die tijd is hij bezig met theater. "Ik wil gedegen theater maken, theater dat betekenis heeft. De mensen in een zaal doodstil krijgen. Dat is het mooiste dat er is", zegt hij gedreven. In de loop der jaren heeft hij leren knokken, want subsidie hebben hij en zijn mensen nooit ontvangen.
Eerst zat het theater jarenlang aan de Groesbeekseweg. Daar moest het echter op een gegeven moment vertrekken. Dat tijdstip brak vorig jaar aan. Daarmee dreigde het theater na twintig jaar in moeilijk vaarwater te komen. Aanvankelijk zou het in het Arsenaal op het Mariënburgplein ondergebracht worden, bij het nog te realiseren vlaams cultureel centrum.
"Dat ging niet door omdat we de zolderverdieping kregen toegewezen en daar konden we nieet zoveel mee", vertelt Beukering. Toen kwam de voormalige Limoskazerne in beeld. Daar zit het Vrijdagtheater voorlopig.
Maar: "We moeten er per 2 september uit, want het militaire complex wordt gesloopt. Dan moet het hier alvast een beetje op ordezijn".
'Hier' is een oud pakhuis aan de Derde Walstraat. "Je kunt zien dat het in gebruik is geweest als depot (van het atuurmuseum JB.). Ze hebben iedere vierkante meter willen benutten".
Dat betekent veel sloopwerk. "Er zit een tussenvloer in die er ook uit moet en dan krijg je een mooie hoge ruimte voor toneelvloer en publieke tribune."
Ad Beukering laat het zien met brede arrngebaren. "Het pand is niet groter dan dat aan de Groesbeekseweg, maar het ligt veel centraler. In feite midden in het uitgaanscentrum."
Nadat ze binnenkomen, worden mensen direct naar de bovenste verdieping geleid. Daar komt de foyer en is een kleine bar gepland. Dan gaan ze aan de andere kant weer naar beneden, naar de theaterzaal. Door die route worden de mensen aangenaam gedesoriënteerd. Ze weten niet meer aan welke kant van het gebouw ze zitten", zegt de directeur.
De voorgevel van het pakhuis moet weer teruggebracht worden in de oude stijl. "Zodat je kunt zien dat het om een voormalig pakhuis gaat."
Ad Beukering wil de karakteristieken van het oude pand zoveel mogelijk behouden.
"Het gebouw heeft bijvoorbeeld een mooie trapeziumvormige mansardekap met houten draagbalken. Dat wil ik de mensen laten zien. Ook delen van de oude zijmuren blijven zoals ze nu zijn. De betimmering die er nu op zit, wordt weggehaald en zo zijn er nog meer zaken".
Dat vindt hij een voorwaarde om sfeer te scheppen. "Mijn vader was vroeger elektrotechnicus. Die was altijd bezig met mooie leidingen en contactdozen. En als alles gemaakt was, werd het verstopt achter gladgestreken muren. Dan zag je niets meer van zijn werk. Als kind vond ik dat altijd zo verschrikkelijk oneerlijk. Dat zal er wel iets mee te maken bebben", vertelt Beukering.
Al het materiaal dat nu weggesloopt wordt, wordt voor een groot deel hergebruikt. Op die manier willen de mensen van het theatertje de kosten zoveel mogelijk drukken.
Voor deze verhuizing heeft gemeente geld beschikbaar gesteld. Zo'n 10.000 euro. Maar er is veel meer geld nodig om het theatetje in te richten.
Daarom is nu de actie Bouwsteen gestart. Voor een bedrag van 50 euro kan iedereen een 'bouwsteen' leveren voor het Vrijdagtheater.
"Dat geld is hard nodig, want de verbouwing en inrichting kosten handenvol geld".
Voordat het nieuwe theater helemaal af is, denkt directeur Beukering al weer anderhalf jaar verder te zijn.

Vrijdagtheater in oud depot Natuurmuseum

PERSBERICHT

Nijmegen, juni 2002

Persbericht

Zonder Echt te Zien

Persbericht

NIETS MOED

2001

UIT-GELICHT

Uit de Gelderlander Online van 28 september 2001

HERINNEREN

Foto: Dick van Aalst

De voorstelling Herinneren werd het afgelopen seizoen veertien keer voor een uitverkochte zaal gespeeld. Daarom wordt het stuk vanavond (28-09) en vrijdag 5 oktober nog een keer opgevoerd in Het Vrijdagtheater.
De theaterproductie gaat over de jeugd van vier personen die in de jaren vijftig, zestig en zeventig zijn op gegroeid.
Als de vier (Luc Christiaans, Riet van Dorst, Hugo Klapmuts en Annette de Römph) 19 jaar zijn, verlaten ze het ouderlijk huis en het dorp en maken ze de stap naar een minder conventioneel leven. Deze ingrediënten zijn niet de drijfveer voor het maken van deze anderhalf uur durende voorstelling. Een van de drijfveren is juist het feit dat het kind in de verschillende scènes niet onaangeraakt blijft. Dat het door afkomst, aanleg en toevallige omstandigheden gekwetst zal raken. Wat juist opstandig en soms ook treurig maakt, is de gedachte dat sommige gebeurtenissen niet hadden hoeven en niet hadden moeten gebeuren.
De acteurs laten dat beeld ontstaan is diverse sketches, waarbij verschillende gebeurtenissen uit de diverse levens worden gespeeld.
Sinds 1 september is Het Vrijdagtheater verhuisd van de Groesbeekseweg naar de Gelderselaan. Het theater heeft onderdak gevonden in een ruimte bij de Limos-kazerne. Bezoekers moeten de ingang nemen van het Limosterrein aan de Gelderselaan waar de slagbomen staan. Vanaf dat punt worden de bezoekers naar de voorstellingsruimte van Het Vrijdagtheater geleid.

Herinneren

Steun gemeente bij vinden nieuw pand stelt niks voor

Uit de Gelderlander Online van 29 mei 2001

Door onze verslaggever
NIJMEGEN - De huur van het pand aan de Groesbeekseweg in Nijmegen is al geruime tijd geleden opgezegd. Twintig jaar Vrijdagtheater dreigt te verdwijnen. Tot spijt van Heleen van den Berg en Ad Beukerink, de mensen van het eerste uur.
Het Vrijdagtheater verhuist niet naar het Arsenaal in het stadscentrum. De gedachte combinatie met een Vlaams cultureel centrum is toch minder gelukkig. Niet op de laatste plaats omdat verbouwing van de zolderverdieping van het monumentale pand betekent dat er drie spanten verwijderd moeten worden. Daar een theatertje van maken kost een slordige half miljoen gulden. Wij achten de gemeentelijke investeringen niet in overeenstemming met het culturele gewicht van het theater, schrijft het stadsbestuur in antwoord op raadsvragen van de SP over de kwestie. En: De beperkte uitstraling van dit theater, die niet zonder meer tot zon markante situering noodzaakt.
Het maakt Ad Beukering boos en verdrietig. Was het niet het gemeentebestuur dat drie jaar geleden het Vlaams centrum mét Vrijdagtheater uit vijf plannen verkoos voor het Arsenaal? Maar die wethouders zijn alweer verruild voor anderen.
De gemeentelijke afdeling vastgoedmanagement overlegt met de afdeling cultuur hoe in goed overleg met het Vrijdagtheater tot een nieuwe huisvesting kan worden gekomen. Stelt niks voor, zegt Beukering. We worden op panden gewezen die niet eens een hoogte van vier meter hebben, terwijl we uitvoerig beschreven hebben dat dat nodig is om toneelspots te hangen. Dan ga je toch maar kijken, verhaalt Beukering, praat met een architect over de noodzakelijke aanpassingen, geeft dat aan de gemeenteambtenaar door en dan hoor je vijf weken niets. Terwijl elke week het vertrek uit de Groesbeekseweg naderbij brengt. Voor 1 juli staat de laatste voorstelling gepland.
Dat intussen dezelfde gemeente vier ton opzij zet om jeugdtheater Teneeter te redden (al lijkt dat tevergeefs), vindt Beukering niet fair. Waarom wel bestuurlijke en financiële inzet voor de een en de ander in het moeras laten wegzakken? Of klopte die opmerking van een andere ambtenaar dan wel dat de gemeente de cultuuraandacht verlegt van theater naar muziek...? Maar wethouder Depla van Cultuur schreef toch zulke mooie volzinnen over broedplaatsen en andere ontwikkelingen in zijn cultuurnota?
Beukering en Heleen van den Berg slapen sinds twee weken weer iets rustiger. De betrokken particulier F. Antheunis heeft een pand aangeboden in de Derde Walstraat, met een betaalbare huur. In het centrum, waar een theater hoort. De ruimte wordt nu als depot van een museum gebruikt. Dat moet er dus eerst uit. Wel vervelend: de een zijn dood is de ander zijn brood. De wethouder van cultuur wordt gevraagd te bemiddelen. Ook een woningcorporatie/projectontwikkelaar heeft belangstelling getoond. Of het Vrijdagtheater wil overwegen naar de Krayenhoffkazerne te verhuizen nu Teneeter zich daar niet zal vestigen wegens vroegtijdig overlijden. En of men dan meteen het bijhorend grandcafé wil exploiteren.

Zie ook:
Steigertheater en Lindenberg: oog op kazerne - De Gelderlander 29-05-2001
Depla niet welkom bij opening Atelierdagen - De Gelderlander 31-05-2001

Gekwinkeleer helpt spel in bedreigd theater

Uit de Gelderlander Online van 28 mei 2001

Door JOOST AERTS
NIJMEGEN - Het avontuurlijkste theater van de stad zoekt een uitweg. De particulier verhuurder heeft - al geruime tijd geleden - de huur van de werkplaats aan het eind van dit seizoen opgezegd. Heleen van den Berg en Ad Beukering raken daarmee kwijt wat ze in twintig jaar aan de Groesbeekseweg hebben opgebouwd.
De poort door, kleine binnenplaats. Gluren in de keuken is bijna onvermijdelijk. Voor de deur van de achterbouw achter een tafeltje zit met een dertien-in-een-dozijn geldkistje een man die de entreegelden in ontvangst neemt en de gasten de weg wijst. Het is de theaterdirecteur tevens oprichter/regisseur/acteur, zal later blijken.
Een akelig steil houten trappetje af.
Het souterrain doet dienst als foyer. Je kunt er een jas kwijt, koffie of andere versnapering krijgen en er ligt wat foldermateriaal voor de komende voorstellingen.
Het meubilair een ratjetoe, het plafond laag. Enkele zwart-wittoneelfoto's aan de wanden.
Veel elektriciteitsdraden zichtbaar en een open blik op het buffet.
Een deur aan de achterzijde lonkt.
Gangetje door.
Bierkratten, gereedschap, onhandige drempels. Dan: zicht op de tuin. Links een schuurtje dat die naam niet mag hebben, rechtsom stalen traptreden die een verdieping hoger leiden.
De tuinbegroeiing sluit af, biedt zachte bescherming. Aan een zijde torent van achter het gebladerte onmiskenbaar de H. Anthonius van Paduakerk uit.
Als beschermengel?
Weer enkel treetjes omhoog. De buffetjuffrouw blijkt ineens portier en houdt een raam met metalen sponning open. Gedwee gaat het over de vensterbank naar binnen. Om meteen tussen de stoelen te belanden. Met links de speelplek.
Vlakkevloertheater in meest rudimentaire vorm.
Aanschuiven; uitverkocht vanavond. De 36 stoelen zijn op pensioenleeftijd en staan dicht op elkaar.
De theaterdirecteur wurmt zich langs de achterste rij bezoekers, grijpt naar een beugel aan de muur en trekt zich omhoog om te verdwijnen in een soort cabine die aan het plafond hangt. Half liggend nestelt hij zich in wat wel een geschutskoepel lijkt (en dan hebben ze het in de Stadsschouwburg over miljoeneninvesteringen vanwege arbo-omstandigheden...).
Deurtje dicht, spots aan. Sommige met spinrag. Het toneel biedt links een bed met vrouw in nachtjapon. Rechts degelijke tafel met twee stoelen en man in officieel uitgaanstenue. Licht valt binnen door een gebogen raam. De fraai door de tijd gehavende achterwand wordt onderbroken door een halfdoorzichtig plastic; doorgang naar de coulisse.
In de zaal zitten knieën in de weg. Dat wil zeggen, voor de achterste twee rijen, want zij prikken tegen de schouders van de voorzitter.
Vooral knokige knieën wreken zich hier. De gelukkigen op de voorste rij genieten de luxe van de open speelplek voor zich. Darmgeluiden van een bezoeker zijn alom hoorbaar.
Een soort Alaska ontspint zich. Pinter.
Het gekwinkeleer van vogels past bij het stuk, maar weerklinkt toch echt vanuit de tuin. Nijmegen-Oost is stil op zaterdagavond. De zaal is moeiteloos een uur geboeid. Applaus.
Met enige opluchting weer door het raam. Vanwege de spots was het warm.
En die knieën!
Sommigen verkiezen de waranda met zicht op tuin, anderen de foyer voor de kout. De twee actrices en acteur mengen zich onder het publiek, en ruimen even later boven op.
Ad Beukering weet dat het eindig is, daar aan de Groesbeekseweg. Het alternatief dat enkele jaren geleden overeengekomen is, is onlangs door de gemeente de grond ingeboord.


Persbericht

Een soort Alaska

Verbergen

2000

Zonen spelen hun vader in Droomland

Uit de Gelderlander van 17 maart 2000

Door onze verslaggever

Foto: Dick van Aalst

Het zijn de kleine gebeurtenissen die een leven typeren. Luc tegen John: "Mijn ouders vertelden me niets over seksualiteit. Maar een ding wist ik zeker: een zoen geven was al gevaarlijk." Hugo: "Moeder kreeg na de oorlog verkering met vader, op het uitstapje van de zangvereniging. Maar Jo was ook verliefd op hem, en die ging ook mee. En toen begonnen die twee me toch te vechten om hem in de bus!" Nijmegenaren Luc Christiaans, John van de Ven en Hugo Klapmuts zijn de hoofdrolspelers van de theaterproductie Droomland, een leven in dienstbaarheid, die vanavond in première gaat in het Nijmeegse Vrijdagtheater.
Drie zonen die het leven en de dromen van hun vader spelen. Hun vertellingen en taalcollages ondersteunen ze met uitbeeldingen, danspasjes, zang en muziek. "Tuttige beslommeringen uit de jaren vijftig, of de tragische manier waarop iemand voor de oorlog gebukt ging onder het geloof. We herkennen het bijna niet meer", vertelt regisseur Heleen van den Berg. "Het leven van nu is niet meer te vergelijken met dat van de oudste generatie, zeg maar geboren voor 1930."
Hoe kijken kinderen rond hun veertigste naar het leven van hun inmiddels overleden ouders?
Zo'n universele vraag levert bijna vanzelf een gevoelige en indringende theaterproductie. Van den Berg van het Vrijdagtheater is de motor achter dit regieproject met amateurtoneelspelers. Twee jaar geleden maakte de Nijmeegse regisseuse al een vergelijkbaar stuk over moeders en dochters. De basis wordt gevormd door improvisatie. De spelers vertelden over hun vader, diens geboorteplaats en achtergrond. Ze deden zijn stem na en zongen zijn liedjes, verbeeldden zijn obsessies en zijn karakter, en speelden tenslotte dramatische passages uit zijn leven.
"Een hele klus voor de acteurs, vonden we ook te privé om te gebruiken. Maar de sterkste elementen bleven over om te verweven tot een voorstelling: een stuk vol tragiek, maar ook leuk, licht en grappig."
Op het toneel wordt gebeden, gefloten, gezongen en gitaar gespeeld. En gefluisterd over seksualiteit. Luc: "Vader praat verheven over relaties. Maar hij kijkt wel altijd naar die late films op de Duitse tv, met dames in luchtig ondergoed. 'Ut mog nie möge', zucht hij dan."
Het zelfgeschreven gedicht van vader wordt door de zonen als een blues gezongen: "God zal wel zeg'nen het werk dat gij doet, als bij uw arbeid van vroeg tot laat - ook als de ongunst der tijden u slaat - gij nog kunt zeggen Heer het is goed."
Van den Berg vindt dat de drie levenslopen mooi aantonen hoe onvoorspelbaar het leven is: "Willem heeft een klompvoet. Die handicap verhindert hem boer te worden, maar brengt hem wel de kans om door te studeren op de kweekschool. De kerngezonde Aart daarentegen wordt als 19-jarige naar de oorlog gestuurd en zal daarna nooit meer de oude zijn."
Of zonen een realistisch beeld van hun vaders schetsen? "Ze weten hen heel direct te typeren. Soms misschien iets te negatief. Kinderen onthouden vooral tekortkomingen van hun ouders, en de dingen die ze niet gedaan hebben."

Droomland, een leven in dienstbaarheid, 17 (premiere), 24, 31 maart en 14, 21, 28 april in Vrijdagtheater, Groesbeekseweg 98 NIJMEGEN, 2030 uur.

Vrijdag

1999

Wachten op Godot

Beukerink regisseert stukken niet aan flarden

Uit de Gelderlander van 1 oktober 1999

Het is misschien wel het meest gespeelde stuk in de wereld. Elke keer weer op een andere manier. Ook regisseur Ad Beukerink heeft er zijn draai aan gegeven. Maar dan met respect voor de auteur, want een stuk aan flarden regisseren wordt al genoeg gedaan'. Morgen gaat Wachten op Godot van Samuel Beckett in première in het Vrijdagtheater

Door Mariëlle van Bussel

Foto: Bert Beelen

Wachten op Godot werd in 1952 geschreven door de Iers/Franse schrijver Beckett. Het stuk was in die tijd revolutionair, wat ook één van de redenen was voor Beukerink om er nu iets mee te doen. Er vindt geen ontwikkeling plaats in het verhaal, geen hoogtepunt, geen catastrofe. Wachten op Godot is slechts een toestand die voortduurt en waar men steeds weer uitkomt bij het begin."
De regisseur vergelijkt dit bijzondere aspect met een voetbalwedstrijd. Het is toch absurd dat voetballers steeds weer opnieuw moeten beginnen als ze gescoord hebben. Hebben ze het doel, scoren dus, bereikt, dan gaat de bal weer naar de middenstip en begint iedereen weer opnieuw. Zo gaat het in het leven ook en dat wil Beckett hier laten zien."
Het verhaal gaat over twee zwervers, Vladimir en Estragon, die elkaar elke avond zien op een bepaalde plek bij een boom om te wachten op ene Godot. En elke avond weer bedenken ze wat ze zullen gaan doen. Het mooie van Wachten op Godot is", vertelt Beukerink, dat de uitzichtloosheid van het bestaan uitgebeeld wordt door twee clowns. Dat was in de jaren vijftig nieuw. Hamlet, Oedipus, dat was men gewend, maar clowns?"
In de voormalige werkplaats aan de Nijmeegse Groesbeekseweg peinst de regisseur en oprichter van het Vrijdagtheater over zijn theatercarrière. Sinds 1982 bestaat het Vrijdagtheater, genoemd naar Vrijdag van Hugo Claus, en zo'n zes jaar geleden heeft Beukerink zich uitsluitend toegelegd op het regisseren. Omdat hij het leuk vindt, erg leuk zelfs.
Met mijn spelers raak ik in de ban van iets dat waarheid wordt op het toneel. De ideeën en gedachten van Beckett komen hier in deze werkplaats tot leven. Dat is mooi als dat goed lukt."Tot nu toe regisseerde en speelde Beukerink zo'n twintig stukken. De helft bestaat uit toneelteksten van Hugo Claus. Omdat hij levendig toneel maakt en een echte taalkunstenaar is", legt de Nijmegenaar uit. En voor taal is Beukerink gevoelig. Hij laat zich dan ook vooral inspireren door de toneeltekst an sich.
Steeds meer regisseurs hebben steeds minder respect voor de oorspronkelijke tekst. Oké, een eigen vorm vinden voor een stuk is leuk, maar een stuk kapot maken is een stuk minder. Als regisseur dien je in het verlengde van zo'n stuk te denken in plaats van je eigen impulsen te volgen."
Het is een discussiepunt tussen de meer traditionele en de modernere regisseur. De zogenaamde moderne regisseur heeft een sterk ego. Hij wil laten zien dat hij dát stuk gemaakt heeft. Terwijl taal zulke fantastische mogelijkheden heeft."
Beukerinks opvatting ontwikkelde zich tijdens zijn loopbaan. Spelend bij het amateurtoneel begreep hij niets van de stukken waarin hij speelde. Hoe meer ervaring hij kreeg, hoe meer hij zijn gedachten over hoe een toneelstuk eruit moet zien de vrije loop liet. De regisseur deed er jaren over, de toeschouwer zal het in een avond moeten begrijpen.
Dat is dan ook de uitdaging voor mij en m'n spelers. Wij zijn negen maanden diepgaand bezig met zo'n stuk, bijvoorbeeld met Wachten op Godot. Ik heb er hele studies van gemaakt. Dan moet ik het dus zo helder zien te krijgen dat de kijkers het in twee uur snappen."
De diepgang in een stuk is een belangrijk criterium voor Beukerink om een stuk te regisseren. Want, is het te makkelijk, dan ga je het snel in elkaar flansen'. Maar ik ben ook trots als ik een stuk in een niet voor de hand liggende omgeving regisseer, zoals Het schommelpaard van Claus. Maar uiteindelijk is elk stuk leuk om je in te verdiepen."
Zijn angst voor de toekomst is het behouden van talent. Want goede toneelspelers zijn volgens Beukering moeilijk te vinden. Talent opbouwen en behouden, dat is erg belangrijk. Het is frustrerend als je talent verliest. Net zo frustrerend als dat talentvol-le NEC-voetballers weggekocht worden."

Première Wachten op Godot op zaterdag 2 oktober, 19.30 uur in het Vrijdagtheater, Groesbeekseweg 98. Overige speeldata: elke zaterdag vanaf 9 oktober t/m 18 december. Entree: f. 20. Reserveren: 024 3656787. Ad Beukering geeft een lezing over het stuk op 26 november om 20.00 uur.

Regie: Ad Beukering

Terug naar het Jaarboek menu

---

Deze pagina is onderdeel van:
www.sat-nijmegen.nl