| Nederlands Centrum voor Amateurtheater |  |
| Nederlands Centrum voor Amateurtheater | |
|
Uit de beschrijvende catalogus jaargang 1991
Er valt een traan op de tompoes
ANNIE M.G. SCHMIDT |
Korte inhoud: Een Nederlands gezin, toonbeeld van burgerlijkheid. Vader was het type zakenman met sekretaresse op de knie. Nu is hij al geruime tijd ongeneeslijk ziek. Moeder heeft haar eigen autootje, haar vriendinnen en de Weightwatchers. Dochter Lennie is getrouwd met Tim, die zo handig is met hamer, zaag, boor etc. Op de ochtend van Hemelvaartsdag is vader Ben weggelopen uit het ziekenhuis waar hij al enkele maanden lag zonder dat er enige verbetering in zijn situatie te bespeuren viel. Hij heeft besloten niet met de kuur door te gaan. Thuis aankomend, treft hij moeder en dochter die op het punt staan naar de dierentuin te gaan, want schoonzoon Tim zal vandaag beginnen de keuken te verbouwen en dan lopen ze toch maar in de weg. Ondanks heftig aandringen van echtgenote Sofie die een ouderwets en onvoorwaardelijk vertrouwen heeft in dokters, weigert Ben naar 'dat sterfhuis' terug te gaan. Sofie: 'Ik vind het zo onbeleefd tegenover die dokter.' Ben: 'Vind jij dat ik me uit beleefdheid moet laten doodkwellen?' Ben wil eruit stappen, nu het nog kan, voor het moment aanbreekt dat hij daar zelf niet meer over kan beslissen. Sofie begrijpt dit absoluut niet en wil dat hij terug gaat naar het ziekenhuis. Ben krijgt bezoek van Heleen, zijn vroegere sekretaresse en vriendin met wie hij de relatie al die jaren blijkt te hebben voortgezet in het geheim, nadat er zo'n tien jaar geleden een enorme ruzie en veel emoties over zijn geweest in het gezin. Met Heleen's bezoek laait Sofie's jaloezie weer op. Heleen begrijpt Ben's beslissing en wil hem helpen. Ze heeft een huisje in Bergen aan Zee. Daar wil Ben met haar heen gaan om de pillen in te nemen die Heleen heeft bemachtigd via haar broer die arts is. Ben zal het daar aan zee kunnen 'doen', zegt hij: 'Als ik de zee zie, dan durf ik het'. Ben en Heleen vertrekken naar het huisje in Bergen. Sofie snapt nu eindelijk alles. Ze heeft altijd gedacht dat de verhouding tussen Ben en Heleen tien jaar geleden was beëindigd. Ze wordt verteerd door jaloezie. Dochter Lennie reageert nogal koel en onverschillig. Haar man Tim respekteert Ben's besluit en gaat verder met de verbouwing. De volgende ochtend komt Heleen, geheel ontdaan. Ze is weggegaan uit Bergen na afscheid te hebben genomen van Ben, die na haar vertrek de pillen zou innemen. Heleen heeft een brief van Ben bij zich voor Sofie. Wanneer iedereen denkt dat Ben dood is, gaat de telefoon. Ben blijkt in slaap gevallen te zijn alvorens hij de pillen innam. Hij wordt even later thuisgebracht. Eindelijk begrijpt Sofie er iets van en ze laat zomaar Heleen, die ze steevast 'die vrouw' heeft genoemd, met hem naar boven gaan, terwijl ze zelf Ben's brief gaat zitten lezen. 'Een liefdesbrief', zegt ze. Thema: In dit familiedrama is euthanasie het belangrijkste thema. Daarnaast komt jaloezie aan bod. Struktuur: Het stuk bestaat uit drie bedrijven. Het eerste speelt op donderdagochtend, Hemelvaartsdag. Het tweede op de daaropvolgende zaterdagmiddag en het derde op de daaropvolgende zondagmorgen. In dit stuk zien we aan de hand van een doorsnee Nederlands gezin een stukje leven, misschien een stukje van onszelf. We lachen er om, maar ook andere gevoelens komen boven, zoals verontwaardiging, woede, verdriet, medeleven en herkenning. Een pakje ernst, want dat brengt ziekte en dood toch met zich mee, is verpakt in komedie-papier en dat is de kracht van het stuk. Verder zijn het de dialogen, de wendingen en de wrangheid die af en toe aanwezig is, die voorkomen dat het stuk te zwaar en sentimenteel zou worden. De nadruk ligt op de drie vrouwenrollen. Deze vrouwen, moeder, dochter, vriendin, zijn niet solidair met elkaar. Moeder wil dat haar man terug gaat naar het ziekenhuis, er is toch een 'gerede' kans, heeft de dokter gezegd. Vriendin Heleen wil vader helpen, hoe moeilijk dat ook voor haar is. Dochter Lennie doet of het haar niets kan schelen en maakt afschuwelijke opmerkingen. Pas als ze denkt dat vader dood is, spreekt ze over hem als 'm'n vader'. Schoonzoon Tim is degene die Ben begrijpt en respekteert. De handeling speelt in een huis bewoond door een doorsnee gezin. De lokatie is afwisselend boven en beneden in huis, beneden in de woonkamer, boven in de werkkamer. Een simultaan dekor is de beste oplossing om de scenes snel op elkaar te kunnen laten volgen. Personages: Sofie, vrouw van middelbare leeftijd. Ben, haar man, van middelbare leeftijd. Lennie, hun dochter van ca. 25 jaar. Tim, echtgenoot van Lennie, achter in de twintig. Heleen, vriendin van Ben, ongeveer zelfde leeftijd als Ben. Achtergrondinformatie: Annie M.G. Schmidt, geboren in 1911, is al sinds vele jaren bekend als schrijfster van kinderboeken, kinderversjes, poëzie, blijspelen, hoorspelen, televisiespelen. Een aantal titels uit haar omvangrijk oeuvre: Jip en Janneke, in 5 delen, uit 1953-1960 Abeltje, uit 1953 Het beertje Pippeloentje, uit 1958 Minoes, uit 1970 Floddertje, uit 1973 v Otje, uit 1980 Ziezo, uit 1987 De uilebril, uit 1988. Annie Schmidt werd een flink aantal malen bekroond voor haar werk, met o.a. Staatsprijs voor Kinder- en Jeugdliteratuur, 1964 Constantijn Huygensprijs, 1987 Hans Christiaan Andersenprijs, 1988 CPNB Publieksprijs voor Poëzie, 1988. Een zeer bekend en populair geworden hoorspel was 'De familie Doorsnee' en eveneens zeer bekende televisiespelen waren 'Pension Hommeles', 'Ja zuster, nee zuster' (1966-1968) en 'Pleisterkade' (1975-1976). Over haar toneelwerk heeft de schrijfster gezegd dat ze graag ernstige onderwerpen in een lichte verpakking op het toneel ziet. Deze voorkeur is duidelijk in haar toneelwerk te herkennen. In het voorliggende stuk zijn ernstige zaken als euthanasie en jaloezie aanwezig naast humor, wrange grappen, absurde situaties - dit alles gevat in flitsende dialogen. Schmidt's toneelstukken doen wat betreft struktuur en opzet denken aan het werk van Neil Simon, van wie ze enkele stukken heeft vertaald. 'Er valt een traan op de tompoes' ging in 1979 in première als vrije produktie binnen het beroepstoneel. Het stuk werd opnieuw uitgebracht in het seizoen 1988-1989. Van Annie Schmidt is voorts in de NCA-repertoire-bibliotheek opgenomen: 'Los zand', NCA-nr. 5899, uit 1989 'Heerlijk duurt het langst', NCA-nr. 5181, uit 1967 'En ik dan?', NCA-nr. 2324 'Foxtrot', NCA-nr. 6199 'Minoes', NCA-nr. 6016, een bewerking door Marieke Moors, gebaseerd op Schmidt's boek. Een aantal stukken is in de Beschrijvende Catalogus opgenomen. In Skript 1990/1 en 1990/4 zijn artikelen over de schrijfster verschenen. Stukken van andere auteurs met euthanasie als thema zijn: 'Wiens leven is 't eigenlijk?' - Brian Clarke, NCA-nr. ms4725 'De weg naar het licht - Roger Pieters, NCA-nr. 5506 'Alle goden dood' - Cocky van Bokhoven, NCA-nr. ms6065. J.E. NCA 4410
|
